Adhyaya 81

Verse 1

इस प्रकार श्रीमह्माभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत प्रतिज्ञापर्वमें श्रीकृष्ण और दारुककी बातचीतविषयक उजन्नासीवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ ७९ ॥ ऑपन--माज छा जज :: अशीतितमोब<्ध्याय: अर्जुनका स्वप्रमें भगवान्‌ श्रीकृष्णके साथ शिवजीके समीप जाना और उनकी स्तुति करना संजय उवाच कुन्तीपुत्रस्तु तं मन्त्र स्मरन्नेव धनंजय: । प्रतिज्ञामात्मनो रक्षन्‌ मुमोहाचिन्त्यविक्रम:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു— രാജാവേ! കുന്തീപുത്രൻ ധനഞ്ജയൻ അർജുനൻ തന്റെ പ്രതിജ്ഞ കാത്തുകൊള്ളുവാൻ ആ മന്ത്രം നിരന്തരം സ്മരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, അചിന്ത്യപരാക്രമിയുമായിട്ടും നിദ്രയാൽ മോഹിതനായി.

Verse 2

तं॑ तु शोकेन संतप्तं स्वप्ने कपिवरध्वजम्‌ । आससाद महातेजा ध्यायन्तं गरुडथ्वज:,उस समय स्वप्रमें महातेजस्वी गरुड़ध्वज भगवान्‌ श्रीकृष्ण शोकसंतप्त हो चिन्तामें पड़े हुए कपिध्वज अर्जुनके पास आये

അപ്പോൾ സ്വപ്നത്തിൽ മഹാതേജസ്സുള്ള ഗരുഡധ്വജനായ ശ്രീകൃഷ്ണൻ, ദുഃഖത്തിൽ ദഹിച്ചും ചിന്തയിൽ മുങ്ങിയും നിന്ന കപിധ്വജൻ അർജുനന്റെ അടുക്കൽ എത്തി.

Verse 3

प्रत्युत्थानं च कृष्णस्य सर्वावस्थो धनंजय: । न लोपयति धर्मात्मा भक्त्या प्रेम्णा च सर्वदा

ധർമ്മാത്മനായ ധനഞ്ജയൻ ഏതു അവസ്ഥയിലായാലും സദാ പ്രേമവും ഭക്തിയുംകൊണ്ട് എഴുന്നേറ്റ് ശ്രീകൃഷ്ണനെ സ്വീകരിക്കുമായിരുന്നു; ആ ആചാരം ഒരിക്കലും അവൻ ഉപേക്ഷിച്ചില്ല.

Verse 4

प्रत्युत्थाय च गोविन्द स तस्मा आसन ददौ । न चासने स्वयं बुद्धि बीभत्सुर्व्यद्धात्‌ तदा,अर्जुनने खड़े होकर गोविन्दको बैठनेके लिये आसन दिया और स्वयं उस समय किसी आसनपर बैठनेका विचार उन्होंने नहीं किया

അർജുനൻ എഴുന്നേറ്റ് ഗോവിന്ദനു ഇരിക്കുവാൻ ആസനം നൽകി; എന്നാൽ ആ സമയത്ത് ബീഭത്സു സ്വയം ഇരിക്കുവാൻ ആസനം എടുക്കണമെന്നു ചിന്തിച്ചുപോലുമില്ല.

Verse 5

ततः कृष्णो महातेजा जानन्‌ पार्थस्य निश्चयम्‌ । कुन्तीपुत्रमिदं वाक्यमासीन: स्थितमब्रवीत्‌

അപ്പോൾ മഹാതേജസ്സുള്ള ശ്രീകൃഷ്ണൻ പാർഥന്റെ ദൃഢനിശ്ചയം അറിഞ്ഞ് സ്വയം ആസനത്തിൽ ഇരുന്ന്, മുന്നിൽ നിന്ന കുന്തീപുത്രനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 6

मा विषादे मन: पार्थ कृथा: कालो हि दुर्जय: । काल: सर्वाणि भूतानि नियच्छति परे विधौ

“പാർഥാ! മനസ്സിനെ വിഷാദത്തിലാഴ്ത്തരുത്; കാരണം കാലത്തെ ജയിക്കുക അത്യന്തം ദുഷ്കരം. പരമവിധാതാവിന്റെ അനിവാര്യവിധാനത്തിനുള്ളിൽ സകലഭൂതങ്ങളെയും കാലം തന്നെയാണ് നിയന്ത്രിച്ച് നയിക്കുന്നത്.”

Verse 7

किमर्थ च विषादस्ते तद्‌ ब्रूहि द्विपदां वर । न शोच्यं विदुषां श्रेष्ठ शोक: कार्यविनाशन:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു— ഹേ മനുഷ്യശ്രേഷ്ഠാ, നിനക്കു വന്ന ഈ വിഷാദം എന്തുകൊണ്ടാണെന്ന് പറയുക. ഹേ വിദ്വത്തമാ, ശോകിക്കരുത്; ശോകം പ്രവർത്തനശക്തിയെ നശിപ്പിച്ച് ചെയ്യേണ്ട കര്‍മ്മത്തെയേയും തകർക്കുന്നു.

Verse 8

यत्‌ तु कार्य भवेत्‌ कार्य कर्मणा तत्‌ समाचर । हीनचेष्टस्य यः: शोक: स हि शत्रुर्धनंजय,'जो कार्य करना हो, उसे प्रयत्नपूर्वक करो। धनंजय! उद्योगहीन मनुष्यका जो शोक है, वह उसके लिये शत्रुके समान है

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു— ചെയ്യേണ്ട കാര്യം ഏതായാലും, അത് ദൃഢപ്രയത്നത്തോടെ കര്‍മ്മമായി നിർവഹിക്ക. ഹേ ധനഞ്ജയ, പരിശ്രമത്തിൽ ശിഥിലനായ മനുഷ്യനിൽ ഉദിക്കുന്ന ശോകം അവന് ശത്രുവിനോടു തുല്യമാണ്.

Verse 9

शोचन्‌ नन्दयते शत्रून्‌ कर्शयत्यपि बान्धवान्‌ । क्षीयते च नरस्तस्मान्न त्वं शोचितुमहसि

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു— ശോകത്തിൽ മുങ്ങുന്ന മനുഷ്യൻ ശത്രുക്കളെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നു; സ്വന്തം ബന്ധുക്കളെയും ദുഃഖംകൊണ്ട് ക്ഷീണിപ്പിക്കുന്നു. അതിലുപരി, അവൻ തന്നെയും ആ ശോകം തിന്നുമുടിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് നീ ശോകിക്കരുത്.

Verse 10

इत्युक्तो वासुदेवेन बीभत्सुरपराजित: । आबभाषे तदा विद्वानिदं वचनमर्थवत्‌,वसुदेवनन्दन भगवान्‌ श्रीकृष्णके ऐसा कहनेपर किसीसे पराजित न होनेवाले विद्वान्‌ अर्जुनने यह अर्थयुक्त वचन उस समय कहा--

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു— വാസുദേവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, അജേയനും വിവേകിയുമായ ബീഭത്സു അർജുനൻ അപ്പോൾ അർത്ഥവത്തായ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 11

मया प्रतिज्ञा महती जयद्रथवधे कृता । श्वो5स्मि हन्ता दुरात्मानं पुत्रध्नमिति केशव

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു— അർജുനൻ പറഞ്ഞു: ഹേ കേശവ, ജയദ്രഥവധത്തിനായി ഞാൻ മഹാപ്രതിജ്ഞ ചെയ്തിരിക്കുന്നു—നാളെ എന്റെ പുത്രന്റെ ഘാതകനായ ആ ദുഷ്ടാത്മാവിനെ ഞാൻ നിർബന്ധമായി വധിക്കും.

Verse 12

मत्प्रतिज्ञाविघातार्थ धार्तराष्ट्री: किलाच्युत । पृष्ठतः सैन्धव: कार्य: सर्वैर्गुप्तो महारथै:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ അച്യുതാ! എന്റെ പ്രതിജ്ഞ തകർക്കുവാൻ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാർ സൈന്ധവനെ (ജയദ്രഥനെ) പിന്നിൽ നിർത്തിയിരിക്കുന്നു; അവൻ എല്ലാ ദിക്കുകളിലും മഹാരഥന്മാർ കാവൽ നിൽക്കും.

Verse 13

'परंतु अच्युत! धृतराष्ट्रपक्षेके सभी महारथी मेरी प्रतिज्ञा भंग करनेके लिये सिंधुराजको निश्चय ही सबसे पीछे खड़े करेंगे और वह उन सबके द्वारा सुरक्षित होगा ।।

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ കൃഷ്ണാ! ആ പത്തും പിന്നെ മറ്റൊന്നും—ആകെ പതിനൊന്ന് അക്ഷൗഹിണി സേനകൾ—അതിദുര്ജയങ്ങൾ; കൊല്ലപ്പെട്ടവരിൽ ശേഷിച്ചവർ മുഴുവൻ ശക്തിയോടെ അവിടെ ഒന്നിച്ചിരിക്കുന്നു. ഹേ മാധവാ! സൈന്ധവനെ പിന്നിൽ നിർത്തി എല്ലാ മഹാരഥന്മാരും അവനെ ചുറ്റി കാവൽ നിൽക്കുമ്പോൾ, ഇത്തരമൊരു മഹാസമൂഹത്തിനിടയിൽ ആ ദുരാത്മാവ് എങ്ങനെ കണ്ണിൽപ്പെടും—അവനെ സമീപിക്കുക എങ്ങനെ സാധ്യമാകും?

Verse 14

ताभि: परिवृत: संख्ये सर्वैश्वेव महारथै: । कथं शकक्‍्येत संद्रष्टं दुरात्मा कृष्ण सैन्धव:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ കൃഷ്ണാ! ആ സേനകളും എല്ലാ മഹാരഥന്മാരും യുദ്ധഭൂമിയിൽ ചുറ്റിനിൽക്കുമ്പോൾ, ആ ദുരാത്മാവായ സൈന്ധവനെ (ജയദ്രഥനെ) എങ്ങനെ കാണാൻ കഴിയും?

Verse 15

प्रतिज्ञापारणं चापि न भविष्यति केशव । प्रतिज्ञायां च हीनायां कथं जीवेत मद्विध:,“केशव! ऐसी अवस्थामें प्रतिज्ञाकी पूर्ति नहीं हो सकेगी और प्रतिज्ञा भंग होनेपर मेरे- जैसा पुरुष कैसे जीवन धारण कर सकता है?

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ കേശവാ! ഇത്തരമൊരു സാഹചര്യത്തിൽ പ്രതിജ്ഞ പൂർത്തിയാകില്ല. പ്രതിജ്ഞ ലംഘിക്കപ്പെട്ടാൽ, എന്നെപ്പോലെയുള്ളവൻ എങ്ങനെ ജീവിക്കും?

Verse 16

दुःखोपायस्य मे वीर विकाडुशक्षा परिवर्तते । द्रुतं च याति सविता तत एतद्‌ ब्रवीम्यहम्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വീരാ! ഈ ദുഃഖസാധ്യമായ കര്‍മ്മത്തെക്കുറിച്ചുള്ള എന്റെ ദൃഢനിശ്ചയം ഇപ്പോൾ പിന്മാറുന്നു. കൂടാതെ സൂര്യനും വേഗത്തിൽ അസ്തമയത്തിലേക്ക് നീങ്ങുന്നു; അതുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ ഇങ്ങനെ പറയുന്നത്.

Verse 17

शोकस्थानं तु तच्छुत्वा पार्थस्य द्विजकेतन: । संस्पृश्याम्भस्तत: कृष्ण: प्राढमुख: समवस्थित:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—പാർത്ഥന്റെ ദുഃഖകാരണം കേട്ടപ്പോൾ ഗരുഡധ്വജനും പദ്മനയനനും ആയ ശ്രീകൃഷ്ണൻ ആചമനം ചെയ്ത് കിഴക്കോട്ടു മുഖം തിരിച്ച് ഇരുന്നു. പാണ്ഡുപുത്രൻ അർജുനന്റെ ഹിതവും സിന്ധുരാജൻ ജയദ്രഥന്റെ വധനിശ്ചയവും മനസ്സിൽ ധരിച്ചു, അതനുസരിച്ച് സംസാരിക്കാൻ ഒരുങ്ങി.

Verse 18

इदं वाक्‍्यं महातेजा बभाषे पुष्करेक्षण: । हितार्थ पाण्डुपुत्रस्य सैन्धवस्य वधे कृती

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—മഹാതേജസ്സുള്ള പദ്മനയനനായ ശ്രീകൃഷ്ണൻ പാണ്ഡുപുത്രന്റെ ഹിതാർത്ഥവും സിന്ധുരാജൻ (ജയദ്രഥൻ) വധനിശ്ചയവും കരുതി ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 19

पार्थ पाशुपतं नाम परमास्त्रं सनातनम्‌ | येन सर्वान्‌ मृधे दैत्यान्‌ जघ्ने देवो महेश्वर:,'पार्थ! पाशुपत नामक एक परम उत्तम सनातन अस्त्र है, जिससे युद्धमें भगवान्‌ महेश्वरने समस्त दैत्योंका वध किया था

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ പാർത്ഥാ! ‘പാശുപതം’ എന്നൊരു പരമവും സനാതനവുമായ അസ്ത്രമുണ്ട്; അതുകൊണ്ടുതന്നെ യുദ്ധത്തിൽ ദേവൻ മഹേശ്വരൻ എല്ലാ ദൈത്യന്മാരെയും സംഹരിച്ചിരുന്നു.”

Verse 20

यदि तद्‌ विदितं तेडद्य श्वो हन्तासि जयद्रथम्‌ | अथनज्ञातं प्रपद्यस्व मनसा वृषभध्वजम्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—“അത് (പാശുപതം) ഇന്ന് നിനക്കറിയാമെങ്കിൽ നാളെ നീ തീർച്ചയായും ജയദ്രഥനെ വധിക്കും. അതറിയാത്തപക്ഷം, മനസ്സോടെ വൃഷഭധ്വജൻ (ശിവൻ) ശരണം പ്രാപിക്ക.”

Verse 21

त॑ देव॑ं मनसा ध्यात्वा जोषमास्व धनंजय । ततस्तस्य प्रसादात्‌ त्वं भक्त: प्राप्स्सि तन्महत्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ ധനഞ്ജയാ! ആ ദേവനെ മനസ്സിൽ ധ്യാനിച്ച് മൗനമായി ശാന്തനായി ഇരിക്ക. പിന്നെ അവന്റെ പ്രസാദത്താൽ—നീ അവന്റെ ഭക്തനായതിനാൽ—ആ മഹത്തായ അസ്ത്രം നീ പ്രാപിക്കും.”

Verse 22

ततः: कृष्णवच: श्रुत्वा संस्पृश्याम्भो धनंजय: । भूमावासीन एकाग्रो जगाम मनसा भवम्‌,भगवान्‌ श्रीकृष्णका यह वचन सुनकर अर्जुन जलका आचमन करके धरतीपर एकाग्र होकर बैठ गये और मनसे महादेवजीका चिन्तन करने लगे

അപ്പോൾ ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ വചനം കേട്ട് ധനഞ്ജയൻ (അർജുനൻ) ജലം സ്പർശിച്ച് ആചമനം ചെയ്തു. തുടർന്ന് ഭൂമിയിൽ ഏകാഗ്രചിത്തനായി ഇരുന്ന് മനസ്സോടെ ഭവൻ—മഹാദേവൻ (ശിവൻ)നെ ധ്യാനിക്കാൻ തുടങ്ങി.

Verse 23

ततः प्रणिहितो ब्राह्मे मुहूर्ते शुभलक्षणे । आत्मानमर्जुनो5पश्यद्‌ गगने सहकेशवम्‌,तब शुभ लक्षणोंसे युक्त ब्राह्म मुहूर्तमें ध्यानस्थ होनेपर अर्जुनने अपने-आपको भगवान्‌ श्रीकृष्णके साथ आकाशमें जाते देखा

പിന്നീട് ശുഭലക്ഷണങ്ങളാൽ അനുഗൃഹീതമായ ബ്രാഹ്മമുഹൂർത്തത്തിൽ ധ്യാനസ്ഥനായി അർജുനൻ, താനെ കേശവൻ (ശ്രീകൃഷ്ണൻ) കൂടെ ആകാശത്തിലൂടെ പോകുന്നതായി കണ്ടു.

Verse 24

पुण्यं हिमवतः पादं मणिमन्तं च पर्वतम्‌ । ज्योतिर्भिश्न समाकीर्ण सिद्धचारणसेवितम्‌,पवित्र हिमालयके शिखर तथा तेज:पुंजसे व्याप्त एवं सिद्धों और चारणोंसे सेवित मणिमान्‌ पर्वतको भी देखा

അവൻ പുണ്യമായ ഹിമവാന്റെ പാദപ്രദേശവും മണിമന്ത പർവതവും കണ്ടു—ജ്യോതിപുഞ്ചങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതും സിദ്ധന്മാരും ചാരണന്മാരും സേവിക്കുന്നതുമായ ദിവ്യസ്ഥലം.

Verse 25

वायुवेगगति: पार्थ: खं भेजे सहकेशव: । केशवेन गृहीतः स दक्षिणे विभुना भुजे

അപ്പോൾ പാർത്ഥൻ (അർജുനൻ) കാറ്റിന്റെ വേഗംപോലെ കേശവനോടൊപ്പം ആകാശത്തിലേക്ക് ഉയർന്നു. സർവശക്തനായ കേശവൻ അവന്റെ വലതുകൈ ഉറച്ചുപിടിച്ചിരുന്നു.

Verse 26

प्रेक्षमाणो बहून्‌ भावान्‌ जगामाद्धभधुतदर्शनान्‌ । उदीच्यां दिशि धर्मात्मा सो5पश्यच्छवेतपर्वतम्‌

അദ്ഭുതദർശനങ്ങളായ പലതും കണ്ടുകൊണ്ട് ധർമ്മാത്മാവായ അർജുനൻ ക്രമേണ ഉത്തരദിശയിലേക്ക് നീങ്ങി; അവിടെ അവൻ ശ്വേതപർവതത്തെ ദർശിച്ചു.

Verse 27

कुबेरस्य विहारे च नलिनीं पद्मभूषिताम्‌ । सरिच्छेष्ठां च तां गड्जां वीक्षमाणो बहूदकाम्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അതിനുശേഷം അവൻ കുബേരന്റെ വിഹാരോദ്യാനത്തിൽ പദ്മങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട നലിനീ തടാകം കണ്ടു; പിന്നെ ആഴവും പ്രചുരജലവും നിറഞ്ഞ, നദികളിൽ ശ്രേഷ്ഠയായ ഗംഗയെയും അവലോകനം ചെയ്തു।

Verse 28

सदा पुष्पफलैव॑क्षैरुपेतां स्फटिकोपलाम्‌ । सिंहव्याप्रसमाकीर्णा नानामृगसमाकुलाम्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ആ നദീതീരം സ്ഫടികസദൃശമായ കല്ലുകളാൽ ശോഭിച്ചിരുന്നു; എപ്പോഴും പുഷ്പഫലഭാരമുള്ള വൃക്ഷസമൂഹങ്ങൾ അവിടത്തെ ഭംഗി വർധിപ്പിച്ചു. അവിടെ സിംഹങ്ങളും വ്യാഘ്രങ്ങളും സഞ്ചരിച്ചിരുന്നു; നാനാവിധ മൃഗങ്ങൾ എല്ലാടവും നിറഞ്ഞിരുന്നു।

Verse 29

पुण्याश्रमवतीं रम्यां मनोज्ञाण्डजसेविताम्‌ । मन्दरस्य प्रदेशांश्व॒ किन्नरोदुगीतनादितान्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—പുണ്യാശ്രമങ്ങളാൽ സമൃദ്ധവും മനോഹര പക്ഷികൾ സേവിക്കുന്നതുമായ രമ്യമായ ഗംഗയെ ദർശിച്ചുകൊണ്ട് അവർ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി; തുടർന്ന് കിന്നരന്മാർ ഉയർന്ന സ്വരത്തിൽ പാടിയ മധുരഗീതങ്ങളുടെ നാദം മുഴങ്ങുന്ന മന്ദരപർവതപ്രദേശങ്ങളും അവർ കണ്ടു।

Verse 30

हेमरूप्यमयै: शृज्ैननौषधिविदीपितान्‌ | तथा मन्दारवृक्षैश्न पुष्पितिरपशोभितान्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ആ പർവതപ്രദേശങ്ങൾ അനേകം ദീപ്തിമാന ഔഷധികളുടെ പ്രകാശത്തിൽ തെളിഞ്ഞിരുന്നു; കൂടാതെ എല്ലാടവും പുഷ്പിച്ച മന്ദാരവൃക്ഷങ്ങൾ അവയെ അലങ്കരിച്ചു. അവിടത്തെ ശിഖരങ്ങൾ സ്വർണ്ണ-രജതനിർമ്മിതങ്ങളെന്നപോലെ തിളങ്ങി ദൃശ്യശോഭ വർധിപ്പിച്ചു।

Verse 31

स्निग्धाञ्जनचयाकारं सम्प्राप्त: कालपर्वतम्‌ | ब्रह्मतुज़ं नदीक्षान्यास्तथा जनपदानपि

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അവർ ക്രമമായി മുന്നേറി, മിനുക്കമുള്ള അഞ്ജനക്കൂമ്പാരത്തെപ്പോലെ തോന്നുന്ന കാലപർവതത്തിന്റെ സമീപത്തെത്തി. തുടർന്ന് ബ്രഹ്മതുങ്ഗപർവതവും മറ്റു നദികളും അനേകം ജനപദങ്ങളും അവർ കണ്ടു।

Verse 32

स तुडूं शतशुड्ूं च शर्यातिवनमेव च । पुण्यमश्वशिर:स्थानं स्थानमाथर्वणस्य च

അവർ ക്രമമായി തുഡൂം, ശതശുഡൂം, ശർയാതിവനം, പിന്നെ പുണ്യമായ അശ്വശിരഃസ്ഥാനം, ആഥർവണ മുനിയുടെ സ്ഥലം എന്നിവ കണ്ടുകൊണ്ട് മുന്നോട്ട് നീങ്ങി. തുടർന്ന് ഗിരിരാജൻ വൃഷദംശത്തെ അവലോകനം ചെയ്ത്, അപ്സരസ്സുകളാൽ നിറഞ്ഞും കിന്നരന്മാർകൊണ്ട് ശോഭിച്ചും നിന്ന മഹാ-മന്ദരാചലത്തിലെത്തി.

Verse 33

वृषदंशं च शैलेन्द्रं महामन्दरमेव च । अप्सरोभि: समाकीर्ण किन्नरैश्ञोपशोभितम्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു: അവർ ഗിരിരാജൻ വൃഷദംശത്തെയും മഹാ-മന്ദരത്തെയും കണ്ടു—ആ ഉന്നത ശിഖരം അപ്സരസ്സുകളാൽ നിറഞ്ഞും കിന്നരന്മാർകൊണ്ട് ശോഭിച്ചും നിന്നു. ആ പുണ്യപ്രദേശങ്ങൾ ക്രമമായി കടന്ന് മുന്നേറി, അവസാനം ദിവ്യസൗന്ദര്യവും പവിത്രതയും കൊണ്ട് പ്രസിദ്ധമായ മഹാ-മന്ദരത്തിലെത്തി.

Verse 34

तस्मिन्‌ शैले व्रजन्‌ पार्थ: सकृष्ण: समवैक्षत । शुभे: प्रस्रवणैर्जुष्टां हेमधातुविभूषिताम्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു: ആ പർവതത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ പാർഥൻ അർജുനൻ, കൃഷ്ണനോടൊപ്പം, അതിനെ കണ്ടു—ശുഭമായ ഉറവുകളാൽ സമൃദ്ധവും സ്വർണ്ണധാതുവിന്റെ ശിരകളാൽ അലങ്കൃതവുമായതായി.

Verse 35

समुद्रांक्षाद्भुताकारानपश्यद्‌ बहुलाकरान्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു: അർജുനൻ സമുദ്രങ്ങളെയും കണ്ടു—അദ്ഭുതാകാരങ്ങളിൽ, പലവിധ രൂപങ്ങളിൽ—അനവധി രത്നഖനികളാൽ സമൃദ്ധമായി, വിസ്മയം ഉണർത്തുന്ന ദർശനമായി. ഇങ്ങനെ ഭൂമി, അന്തരീക്ഷം, ആകാശം എന്നിവയെ ഒരുമിച്ച് കണ്ടപ്പോൾ അവൻ അത്ഭുതഭരിതനായി; പിന്നെ ശ്രീകൃഷ്ണനോടൊപ്പം വിഷ്ണുപദം—പരമാകാശം—ലേക്ക് യാത്ര തിരിച്ചു. ധനുസ്സിൽ നിന്ന് വിട്ട അമ്പുപോലെ അവൻ വേഗത്തിൽ മുന്നോട്ട് പാഞ്ഞു.

Verse 36

वियद्‌ द्यां पृथिवीं चैव तथा विष्णुपदं व्रजन्‌ । विस्मित: सह कृष्णेन क्षिप्तो बाण इवाभ्यगात्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു: അന്തരീക്ഷം, സ്വർഗ്ഗം, ഭൂമി എന്നിവയെ ഒരുമിച്ച് കണ്ടപ്പോൾ അർജുനൻ വിസ്മയഭരിതനായി; പിന്നെ കൃഷ്ണനോടൊപ്പം വിഷ്ണുപദത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ധനുസ്സിൽ നിന്ന് വിട്ട അമ്പുപോലെ അവൻ വേഗത്തിൽ മുന്നോട്ട് പാഞ്ഞു.

Verse 37

ग्रहनक्षत्रसोमानां सूर्यग्न्योश्व॒ समत्विषम्‌ । अपश्यत तदा पार्थो ज्वलन्तमिव पर्वतम्‌

അപ്പോൾ പാർഥൻ (അർജുനൻ) അഗ്നിപോലെ ജ്വലിക്കുന്നതുപോലെയുള്ള ഒരു പർവ്വതസദൃശ രൂപം കണ്ടു. അതിന്റെ പ്രഭ എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും പരന്നു—ഗ്രഹങ്ങൾ, നക്ഷത്രങ്ങൾ, ചന്ദ്രൻ, സൂര്യൻ, അഗ്നി എന്നിവയുടെ തേജസ്സിനൊപ്പമായി।

Verse 38

समासाद्य तु तं शैलं शैलाग्रे समवस्थितम्‌ । तपोनित्यं महात्मानमपश्यद्‌ वृषभध्वजम्‌,उस पर्वतपर पहुँचकर अर्जुनने उसके एक शिखरपर खड़े हुए नित्य तपस्यापरायण परमात्मा भगवान्‌ वृषभध्वजका दर्शन किया

ആ പർവ്വതത്തിലെത്തി, ശിഖരത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന നിത്യ തപസ്സിൽ നിരതനായ മഹാത്മാവായ വൃഷഭധ്വജനായ ഭഗവാനെ അർജുനൻ ദർശിച്ചു।

Verse 39

सहस्रमिव सूर्याणां दीप्यमानं स्वतेजसा । शूलिनं जटिलं गौरं वल्कलाजिनवाससम्‌

അവൻ സ്വതേജസ്സാൽ ആയിരം സൂര്യന്മാരെപ്പോലെ ദീപ്തിമാനായിരുന്നു. കൈയിൽ ത്രിശൂലം, തലയിൽ ജട; ഗൗരവർണ്ണൻ; വൽക്കലവും മൃഗചർമ്മവും ധരിച്ചവൻ।

Verse 40

नयनानां सहस्रश्न विचित्राड़ं महौजसम्‌ । पार्वत्या सहित देवं भूतसंघैश्व भास्वरै:

സഹസ്ര നേത്രങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, വിചിത്ര ശോഭയുള്ള, മഹാതേജസ്സുള്ള ആ ദേവനെ ഞാൻ പാർവതിയോടുകൂടെ വിരാജിക്കുന്നതായി കണ്ടു; പ്രകാശമയമായ ഭൂതസംഘങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സേവയിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 41

गीतवादित्रसंनादैहासथलास्यसमन्वितम्‌ । वल्गितास्फोटितोकत्क्रुष्टी: पुण्यैर्गन्धैश्ष सेवितम्‌

അവരുടെ മുന്നിൽ ഗീതങ്ങളുടെയും വാദ്യങ്ങളുടെയും മധുര നാദം മുഴങ്ങുകയായിരുന്നു; കൂടെ ഹാസ്യവും ലാസ്യനൃത്തവും. പ്രമഥഗണങ്ങൾ ചാടിക്കളിച്ച്, കൈകൾ വിരിച്ച്, കൈയടിച്ച്, ഉച്ചത്തിൽ വിളിച്ചുകൊണ്ട് തങ്ങളുടെ കലകളാൽ പ്രഭുവിനെ ആനന്ദിപ്പിച്ചു; സേവയിൽ പവിത്രവും സുഗന്ധിതവുമായ അർപ്പണങ്ങൾ സമർപ്പിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 42

अर्जुनका स्वप्रदर्शन स्तूयमान स्तवैर्दिव्यैऑऋषिभिव्रह्यवादिभि: । गोप्तारं सर्वभूतानामिष्वासधरमच्युतम्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അർജുനൻ ആ അത്ഭുത സ്വപ്രദർശനം കണ്ടയുടൻ, ബ്രഹ്മജ്ഞരും ബ്രഹ്മവാദികളുമായ ദേവർഷിമാർ ദിവ്യസ്തോത്രങ്ങളാൽ അതിനെ സ്തുതിച്ചു. അവർ സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ അച്യുതരക്ഷകനായ, ധനുര്ധരനായ, അചലപ്രഭുവിനെ പുകഴ്ത്തി—യുദ്ധകലഹത്തിനിടയിലും ധർമ്മശക്തിയുടെയും സംരക്ഷണത്തിന്റെയും അടയാളമായി അവന്റെ സാന്നിധ്യം നിലകൊണ്ടു.

Verse 43

वासुदेवस्तु तं दृष्टया जगाम शिरसा क्षितिम्‌ | पार्थेन सह धर्मात्मा गृणन्‌ ब्रह्म सनातनम्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അവനെ കണ്ടയുടൻ വാസുദേവൻ തലകൊണ്ട് ഭൂമിയെ സ്പർശിച്ച് നമസ്കരിച്ചു. പിന്നെ പാർഥനോടൊപ്പം ആ ധർമ്മാത്മാവ് സനാതന ബ്രഹ്മസ്വരൂപനായ—ശിവനെ—സ്തുതിക്കാൻ തുടങ്ങി.

Verse 44

लोकादिं विश्वकर्माणमजमीशानमव्ययम्‌ । मनस: परम॑ योनिं खं वायुं ज्योतिषां निधिम्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അവൻ ലോകങ്ങളുടെ ആദികാരണം, വിശ്വകർമ്മാവ്, അജൻ, ഈശാനൻ, അവ്യയൻ; മനസ്സിന്റെ പരമ യോനി, ആകാശ-വായുസ്വരൂപം, സർവ്വജ്യോതിസ്സുകളുടെ നിധി-ആധാരം. ആ പരമാത്മാവാണ് ചരാചരജഗത്തിന്റെ സ്രഷ്ടാവും സംഹർത്താവും; ഇന്ദ്രന്റെ ഐശ്വര്യവും സൂര്യന്റെ തേജസ്സും വെളിപ്പെടുത്തുന്നവനും. അവന്റെ ക്രോധത്തിൽ കാലം തന്നെ വസിച്ചു. അപ്പോൾ ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണൻ മനസ്സ്, വാക്ക്, ബുദ്ധി, കർമ്മം എന്നിവകൊണ്ട് അവനെ ആരാധിച്ചു.

Verse 45

स्रष्टारं वारिधाराणां भुवश्च प्रकृतिं पराम्‌ देवदानवयक्षाणां मानवानां च साधनम्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അവൻ ജലധാരകളുടെ സ്രഷ്ടാവും ഭൂമിയുടെ പരമ പ്രകൃതിയും; ദേവ-ദാനവ-യക്ഷ-മാനവർക്കെല്ലാം ആശ്രയകാരണം. അവൻ തന്നെയാണ് ജഗത്തിന്റെ പ്രഥമ കാരണം—ലോകസ്രഷ്ടാവ്, അജൻ, ഈശാനൻ, അവ്യയൻ; മനസ്സിന്റെ പരമ യോനി, ആകാശ-വായുസ്വരൂപം, തേജസ്സിന്റെ ആധാരം, ജലങ്ങളുടെ ഉത്പാദകൻ, ഭൂമിയുടെയും പരമ കാരണം. അവൻ യോഗങ്ങളുടെ പരമ ധാമം, ബ്രഹ്മവിദർക്കു പ്രത്യക്ഷ നിധി, ചരാചരജഗത്തിന്റെ സൃഷ്ടി-സംഹാരകൻ, ഇന്ദ്രന്റെ ഐശ്വര്യവും സൂര്യന്റെ തേജസ്സും വെളിപ്പെടുത്തുന്നവൻ. അവന്റെ ക്രോധത്തിൽ കാലം തന്നെ വസിച്ചു. അപ്പോൾ ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണൻ മനസ്സ്, വാക്ക്, ബുദ്ധി, കർമ്മം എന്നിവകൊണ്ട് അവനെ ആരാധിച്ചു.

Verse 46

योगानां च परं धाम दृष्टं ब्रह्मविदां निधिम्‌ । चराचरस्य स्रष्टारं प्रतिहर्तारमेव च

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അവൻ യോഗങ്ങളുടെ പരമ ധാമമായും ബ്രഹ്മവിദർക്കു പ്രത്യക്ഷ നിധിയായും ദൃശ്യപ്പെട്ടു; ചരാചരജഗത്തിന്റെ സ്രഷ്ടാവും പ്രതിഹർത്താവും (സംഹർത്താവും) അവൻ തന്നെയായിരുന്നു. അവൻ ജഗത്തിന്റെ ആദികാരണം, ഭൂതവിധാതാവ്, അജൻ, ഈശാനൻ, അവ്യയൻ; മനസ്സിന്റെ പരമ യോനി, ആകാശ-വായുസ്വരൂപം, തേജസ്സിന്റെ ആധാരം, ജലസ്രഷ്ടാവ്, ഭൂമിയുടെയും പരമ കാരണം. ദേവ-ദാനവ-യക്ഷ-മാനവർക്കെല്ലാം പ്രഥമ കാരണം, സർവ്വയോഗങ്ങളുടെ പരമ ശരണം, ബ്രഹ്മവിദർക്കു പ്രത്യക്ഷ ധനം, ജഗത്തിന്റെ സൃഷ്ടി-സംഹാരകൻ, ഇന്ദ്രന്റെ ഐശ്വര്യവും സൂര്യന്റെ തേജസ്സും വെളിപ്പെടുത്തുന്നവൻ. അവന്റെ ക്രോധത്തിൽ കാലം തന്നെ വസിച്ചു. അപ്പോൾ ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണൻ മനസ്സ്, വാക്ക്, ബുദ്ധി, കർമ്മം എന്നിവകൊണ്ട് അവനെ ആരാധിച്ചു.

Verse 47

कालकोपं महात्मानं शक्रसूर्यगुणोदयम्‌ । ववन्दे तं तदा कृष्णो वाड्मनोबुद्धिकर्मभि:

അപ്പോൾ ശ്രീകൃഷ്ണൻ—ആരുടെ ക്രോധത്തിൽ കാലത്തിന്റെ തന്നെ ശക്തി വസിക്കുകയും, ആരിൽ ഇന്ദ്രന്റെ ഐശ്വര്യവും സൂര്യന്റെ പ്രഭയും പ്രകടമാകുകയും ചെയ്തുവോ—ആ മഹാത്മാവിനെ മനസ്സുകൊണ്ടും വാക്കുകൊണ്ടും ബുദ്ധികൊണ്ടും കർമങ്ങളാലും വന്ദിച്ചു ആരാധിച്ചു।

Verse 48

य॑ प्रपद्यन्ति विद्वांस: सूक्ष्माध्यात्मपदैषिण: । तमजं कारणात्मानं जग्मतु: शरणं भवम्‌

സൂക്ഷ്മമായ ആത്മസാക്ഷാത്കാരപദം ആഗ്രഹിക്കുന്ന പണ്ഡിതർ ആരുടെ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നുവോ, ആ അജൻമനായ കാരണാത്മാവായ ഭവൻ (ശിവൻ) എന്ന ദേവന്റെ ശരണത്തിലേക്കു ശ്രീകൃഷ്ണനും അർജുനനും കൂടി ചെന്നു।

Verse 49

अर्जुनश्वापि तं देवं॑ भूयो भूयो5प्यवन्दत । ज्ञात्वा तं सर्वभूतादिं भूतभव्यभवोद्धवम्‌

അർജുനനും അവനെ സർവഭൂതങ്ങളുടെ ആദികാരണമെന്നായും ഭൂത-ഭവ്യ-ഭവത് ലോകങ്ങളുടെ ഉദ്ഭവകാരണമെന്നായും അറിഞ്ഞ് മഹാദേവന്റെ പാദങ്ങളിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രണാമം ചെയ്തു।

Verse 50

ततस्तावागतौ दृष्टवा नरनारायणावुभौ । सुप्रसन्नमना: शर्व: प्रोवाच प्रहसन्निव,उन दोनों नर और नारायणको वहाँ आया देख भगवान्‌ शंकर अत्यन्त प्रसन्नचित्त होकर हँसते हुए-से बोले--

അപ്പോൾ അവിടെ എത്തിയ നരനും നാരായണനും ആയ ഇരുവരെയും കണ്ടപ്പോൾ, ശർവൻ (ശിവൻ) അത്യന്തം പ്രസന്നചിത്തനായി, പുഞ്ചിരിയോടെ എന്നപോലെ സംസാരിച്ചു।

Verse 51

स्वागतं वो नरश्रेष्ठावुत्तिछ्ठेतां गतक्लमौ । किं च वामीप्सितं वीरौ मनस: क्षिप्रमुच्यताम्‌

“ഹേ നരശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, നിങ്ങളെ സ്വാഗതം. എഴുന്നേൽക്കുവിൻ—നിങ്ങളുടെ ക്ഷീണം അകലട്ടെ. ഹേ വീരന്മാരേ, നിങ്ങളുടെ ഹൃദയത്തിലെ അഭിലാഷം എന്ത്? വേഗം പറയുവിൻ.”

Verse 52

येन कार्येण सम्प्राप्ती युवां तत्‌ साधयामि किम्‌ | व्रियतामात्मन: श्रेयस्तत्‌ सर्व प्रददानि वाम्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—നിങ്ങൾ ഇരുവരും ഏതു കാര്യത്തിനായാണ് ഇവിടെ വന്നത്? അത് ഞാൻ സാധിപ്പിച്ചുതരാം. നിങ്ങള്ക്ക് യഥാർത്ഥ ശ്രേയസ്സാകുന്നതു തന്നെ തിരഞ്ഞെടുക്കി ചോദിക്കുവിൻ; നിങ്ങൾ ഇരുവരും ചോദിക്കുന്നതെല്ലാം ഞാൻ നൽകും.

Verse 53

“तुम दोनों जिस कार्यसे यहाँ आये हो, वह क्‍या है? मैं उसे सिद्ध कर दूँगा। अपने लिये कल्याणकारी वस्तुको माँगो। मैं तुम दोनोंको सब कुछ दे सकता हूँ ।।

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—നിങ്ങൾ ഇരുവരും ഏതു ലക്ഷ്യത്തോടെയാണ് ഇവിടെ വന്നത്? ആ കാര്യം ഞാൻ സാധിപ്പിച്ചുതരാം. നിങ്ങള്ക്ക് കല്യാണകരമായതിനെ ചോദിക്കുവിൻ; നിങ്ങൾ ഇരുവര്ക്കും എല്ലാം നൽകാൻ ഞാൻ സമർത്ഥനാണ്. ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, നിന്ദാരഹിതരായ മഹാത്മാക്കളും പരമബുദ്ധിമാന്മാരുമായ വാസുദേവൻ (ശ്രീകൃഷ്ണൻ)യും അർജുനനും എഴുന്നേറ്റ് നിന്നു, കരംകൂപ്പി, ദിവ്യസ്തോത്രത്താൽ ഭഗവാൻ ശർവ (ശിവൻ)നെ സ്തുതിക്കാൻ തുടങ്ങി.

Verse 54

भक्‍त्या स्तवेन दिव्येन महात्मानावनिन्दितो

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഭഗവാൻ ശങ്കരന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, നിന്ദാരഹിതരായ മഹാത്മാക്കളും പരമബുദ്ധിമാന്മാരുമായ ശ്രീകൃഷ്ണനും അർജുനനും കരംകൂപ്പി നിന്നു; ഭക്തിഭാവം നിറഞ്ഞ ദിവ്യസ്തോത്രത്താൽ ആ ഭഗവാൻ ശിവനെ സ്തുതിക്കാൻ തുടങ്ങി.

Verse 55

कृष्णाजुनावूचतुः नमो भवाय शर्वाय रुद्राय वरदाय च । पशूनां पतये नित्यमुग्राय च कपर्दिने

ശ്രീകൃഷ്ണനും അർജുനനും പറഞ്ഞു—ഭവനേ, ശർവനേ, രുദ്രനേ, വരദായകനേ നമസ്കാരം. പശുക്കളുടെ അധിപനായ പശുപതിയേ നിത്യനമസ്കാരം; ഉഗ്രരൂപനും ജടാധാരിയുമായ കപർദിനേ നമസ്കാരം.

Verse 56

महादेवाय भीमाय त> यम्बकाय च शान्तये । ईशानाय मखध्नाय नमो स्त्वन्धकघातिने

മഹാദേവനേ, ഭീമരൂപനേ, ത്ര്യംബകനേ, ശാന്തിസ്വരൂപനേ നമസ്കാരം. ഈശാനനേ, മഖധ്നനേ (ദക്ഷയജ്ഞനാശകനേ), അന്ധകഘാതിനേ നമസ്കാരം.

Verse 57

कुमारगुरवे तुभ्यं नीलग्रीवाय वेधसे । पिनाकिने हविष्याय सत्याय विभवे सदा

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ പ്രഭോ! കുമാരൻ (കാർത്തികേയൻ)യുടെ ഗുരുവേ, നീലകണ്ഠനേ, ലോകവിധാതാവും സ്രഷ്ടാവും, പിനാകധാരിയേ, യജ്ഞഹവിസ്സിന് അർഹനേ, സത്യസ്വരൂപനേ, സർവ്വവ്യാപിയായ വിഭുവേ—ഞാൻ നിനക്കു നിത്യവും നമസ്കരിക്കുന്നു. നിന്റെ പരമാധികാരം ധർമ്മത്തെ കാത്തു നിലനിർത്തട്ടെ.

Verse 58

विलोहिताय धूम्राय व्याधायानपराजिते । नित्यनीलशिखण्डाय शूलिने दिव्यचक्षुषे

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—വിശേഷ ലോഹിതവർണ്ണവും ധൂമ്രഛായയും ഉള്ളവനേ, മൃഗവ്യാധരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടിട്ടും അപരാജിതനേ, നിത്യ നീലശിഖ ധരിക്കുന്നവനേ, ശൂലധാരിയേ, ദിവ്യദൃഷ്ടിയുള്ള മഹാദേവനേ—പുനഃപുനഃ നമസ്കാരം.

Verse 59

हन्त्रे गोप्ज्रे त्रिनेत्राय व्याधाय वसुरेतसे । अचिन्त्यायाम्बिकाभत्रे सर्वदेवस्तुताय च

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—സംഹാരകനും രക്ഷകനും, ത്രിനേത്രധാരിയും, വ്യാധരൂപനും, ഹിരണ്യരേതസ് (അഗ്നിതേജസ്സുപോലുള്ള ശക്തി) ഉള്ളവനും, അചിന്ത്യനും, അംബികാഭർത്താവും, സർവ്വദേവസ്തുതനുമായ ശിവനു പുനഃപുനഃ നമസ്കാരം.

Verse 60

वृषध्वजाय मुण्डाय जलिने ब्रह्मचारिणे | तप्यमानाय सलिले ब्रह्मण्यायाजिताय च

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—വൃഷധ്വജധാരിയേ, മുണ്ഡിതശിരസ്സനേ, ജടാധാരിയേ, ബ്രഹ്മചാരിയായ തപസ്വിയേ, ജലത്തിൽ തപസ്സിലിരിക്കുന്നവനേ, ബ്രാഹ്മണഭക്തനേ, അജിതനേ—ആ ശിവനു പുനഃപുനഃ നമസ്കാരം.

Verse 61

विश्वात्मने विश्वसजे विश्वमावृत्य तिष्ठते । नमो नमस्ते सेव्याय भूतानां प्रभवे सदा

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വിശ്വാത്മാവേ, ഹേ വിശ്വസ്രഷ്ടാവേ, സർവ്വവിശ്വത്തെയും വ്യാപിച്ചു നിലകൊള്ളുന്നവനേ—നിനക്കു പുനഃപുനഃ നമസ്കാരം. നീ സദാ സേവ്യൻ; സകലഭൂതങ്ങളുടെയും നിത്യപ്രഭവം നീ തന്നേ.

Verse 62

ब्रह्मवक्त्राय सर्वाय शड़कराय शिवाय च | नमोस्तु वाचस्पतये प्रजानां पतये नम:,ब्राह्मण जिनके मुख हैं, उन सर्वस्वरूप कल्याणकारी भगवान्‌ शिवको नमस्कार है। वाणीके अधीश्वर और प्रजाओंके पालक आपको नमस्कार है

ബ്രഹ്മമുഖനായ, സർവ്വസ്വരൂപനായ, കല്യാണകരനായ ശങ്കരനായ ശിവനു നമസ്കാരം. വാക്കിന്റെ അധിപതിക്കും പ്രജകളുടെ പാലകനും അധിപനുമായവനു നമസ്കാരം.

Verse 63

नमो विश्वस्य पतये महतां पतये नम: । नमः सहस्रशिरसे सहस्रभुजमृत्यवे

സകല വിശ്വത്തിന്റെ അധിപതിക്കു നമസ്കാരം; മഹത്തുകളുടെ അധിപതിക്കു നമസ്കാരം. സഹസ്രശിരസ്സിനും നമസ്കാരം; സഹസ്രഭുജങ്ങൾ തന്നേ മൃത്യുവായവനു നമസ്കാരം.

Verse 64

नमो हिरण्यवर्णाय हिरण्यकवचाय च । भक्तानुकम्पिने नित्यं सिध्यतां नो वर: प्रभो

സ്വർണവർണ്ണനായവനു നമസ്കാരം; സ്വർണകവചധാരിയ്ക്കു നമസ്കാരം. ഭക്തന്മാരോടു നിത്യ കരുണയുള്ള പ്രഭോ—ഞങ്ങൾ അഭ്യർത്ഥിക്കുന്ന വരം സിദ്ധിക്കട്ടെ.

Verse 65

सुवर्णके समान जिनका रंग है, जो सुवर्णमय कवच धारण करते हैं, उन आप भक्तवत्सल भगवानको मेरा नित्य नमस्कार है। प्रभो! हमारा अभीष्ट वर सिद्ध हो ।।

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ മഹാദേവനെ സ്തുതിച്ച ശേഷം, വാസുദേവൻ അർജുനനോടുകൂടെ അസ്ത്രലഭ്യത്തിനായി അന്നേരം ഭവനായ (ശിവനായ) ദേവനെ പ്രസാദിപ്പിച്ചു.

Verse 80

इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि प्रतिज्ञापर्वणि अर्जुनस्वप्ने अशीतितमो5ध्याय: ।। ८० |। इस प्रकार श्रीमह्माभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत प्रतिज्ञापर्वमें अजुनिस्वप्रविषयक अस्सीवाँ अध्याय पूरा हुआ

ഇതി ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ ദ്രോണപർവത്തിലെ പ്രതിജ്ഞാപർവത്തിൽ അർജുനസ്വപ്നവിഷയകമായ എൺപതാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.

Verse 343

चन्द्ररश्मिप्रकाशाड़ीं पृथिवीं पुरमालिनीम्‌ | उस पर्वतके ऊपरसे जाते हुए श्रीकृष्णसहित अर्जुनने नीचे देखा कि नगरों एवं गाँवोंके समुदायसे सुशोभित

ചന്ദ്രരശ്മികളാൽ പ്രകാശിതവും നഗരമാലകളാൽ അലങ്കൃതവുമായ ആ ഭൂമിയെ—ആ പർവതത്തിന്റെ മുകളിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ—ശ്രീകൃഷ്ണസഹിതൻ അർജുനൻ താഴെ നോക്കി കണ്ടു. നഗരങ്ങളും ഗ്രാമങ്ങളും ചേർന്ന സമൂഹങ്ങളാൽ ശോഭിതവും, സ്വർണമയ ധാതുക്കളാൽ വിഭൂഷിതവും, മനോഹരമായ വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങളാൽ സമന്വിതവുമായ ഭൂമിയുടെ സർവ്വാംഗങ്ങളും ചന്ദ്രകിരണങ്ങളിൽ ദീപ്തമായി തെളിഞ്ഞിരുന്നു.

Verse 633

सहस्रनेत्रपादाय नमो5संख्येयकर्मणे । विश्वके स्वामी और महापुरुषोंके पालक भगवान्‌ शिवको नमस्कार है

സഹസ്ര നേത്രങ്ങളും സഹസ്ര പാദങ്ങളും ഉള്ളവനും, അസംഖ്യേയ കർമ്മങ്ങളുള്ളവനും ആയ പ്രഭുവിന് നമസ്കാരം. വിശ്വത്തിന്റെ സ്വാമിയും മഹാപുരുഷന്മാരുടെ പാലകനുമായ ഭഗവാൻ ശിവനോട് വന്ദനം—സഹസ്ര ശിരസ്സുകളും സഹസ്ര ഭുജങ്ങളും ഉള്ളവൻ; മൃത്യുസ്വരൂപൻ; അവന്റെ നേത്രങ്ങളും പാദങ്ങളും സഹസ്രസംഖ്യ; അവന്റെ കർമ്മങ്ങൾ അസംഖ്യം—ആ ശിവനോട് നമസ്കാരം.