Mahabharata 7.38.76 — Drona Parva, Adhyaya 38, Shloka 76

अभिमन्यु-पराक्रमवर्णनम्

Abhimanyu’s Prowess and the Duḥśāsana Engagement

Devanagari script

वायुनेव महाशैल: सम्भग्नोडमिततेजसा । तब शीघ्रतापूर्वक हाथ चलानेवाले अर्जुनकुमारने अपने सायकोंद्वारा शल्यके भाईके मस्तक

Transliteration

sañjaya uvāca | vāyunā iva mahāśailaḥ sambhagnaḥ adbhuta-tejasā | tataḥ śīghratā-pūrvaka-hasta-cālanavān arjuna-kumāraḥ svaiḥ sāyakaiḥ śalya-bhrātuḥ mastakaṃ grīvāṃ hastān pādān dhanuḥ aśvān chatraṃ dhvajaṃ sārathiṃ triveṇuṃ talpaṃ cakraṃ yugaṃ tarakaśaṃ anukarṣaṃ patākāṃ cakra-rakṣakaṃ ca anyāni sarvāṇi upakaraṇāni acchinat | tadā kaścid api taṃ na dadarśa | yathā vāyu-vegena mahān parvataḥ bhagnaḥ nipatet tathā amitā-tejā abhimanyunā hataḥ sa śalya-rājasya bhrātā chinna-bhinnaḥ pṛthivyāṃ papāta | tasya vastrāṇi ābharaṇāni ca khaṇḍa-khaṇḍāni abhavan |

Translation

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—കാറ്റിന്റെ വേഗത്തിൽ മഹാപർവ്വതം തകർന്നു വീഴുന്നതുപോലെ, അത്യന്തം തേജസ്സുള്ള അഭിമന്യുവിന്റെ പ്രഹരത്തിൽ ശല്യരാജന്റെ സഹോദരൻ ഛിന്നഭിന്നനായി ഭൂമിയിൽ പതിച്ചു. തുടർന്ന് അർജുനപുത്രൻ അഭിമന്യു മിന്നൽവേഗത്തിൽ കൈകൾ ചലിപ്പിച്ച് തന്റെ അമ്പുകളാൽ അവന്റെ ശിരസ്, ഗ്രീവ, കൈകൾ, പാദങ്ങൾ, ധനുസ്സ്, അശ്വങ്ങൾ, ഛത്രം, ധ്വജം, സാരഥി, ത്രിവേണു, രഥശയ്യ, ചക്രങ്ങൾ, യുഗം, തൂണീരം, രശ്മികൾ/അനുകർഷം, പതാകകൾ, ചക്രരക്ഷകൾ എന്നിവയും മറ്റു എല്ലാ ഉപകരണങ്ങളും വെട്ടിമാറ്റി. ആ നിമിഷം ആരും അവനെ വ്യക്തമായി കാണാൻ പോലും കഴിഞ്ഞില്ല. ഇങ്ങനെ കാറ്റിന്റെ ബലത്തിൽ പർവ്വതം ഇടിഞ്ഞുവീഴുന്നതുപോലെ, ശല്യന്റെ ആ സഹോദരൻ കഷ്ണങ്ങളായി ഭൂമിയിൽ വീണു; അവന്റെ വസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും ചിതറി തകർന്നു.

Word by Word

• वायुना: by the wind
• वायुना: Karana
• Type: Noun
• Root: वायु
• Form: Masculine, Instrumental, Singular

• इव: as/like
• Type: Indeclinable
• Root: इव

• महाशैलः: a great mountain
• महाशैलः: Karta
• Type: Noun
• Root: महाशैल
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• सम्भग्नः: broken/shattered
• सम्भग्नः: Karta
• Type: Adjective
• Root: सम्-भञ्ज्
• Form: Masculine, Nominative, Singular, kta (past passive participle)

• उद्मिततेजसा: by one of unmeasured splendor
• उद्मिततेजसा: Karana
• Type: Adjective
• Root: उद्मिततेजस्
• Form: Masculine/Neuter, Instrumental, Singular

Speaker

संजय उवाच

Characters & Entities

• Sanjaya
• Abhimanyu
• Arjuna
• Shalya
• Shalya’s brother
• chariot
• bow
• arrows
• horses
• parasol (chatra)
• banner/standard (dhvaja)
• charioteer (sārathi)
• quiver (tarakaśa)
• wheel (cakra)
• yoke (yuga)
• pennant/flag (patākā)
• earth (pṛthivī)

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse highlights the terrifying efficiency of martial skill when driven by kshatriya duty: in war, prowess can become so overwhelming that it appears almost superhuman, yet its ethical weight is shown through the total destruction of life and royal insignia—reminding the listener that glory and violence are inseparable on the battlefield.

What is happening in the narrative?

Sanjaya describes Abhimanyu’s rapid assault: with a storm of arrows he dismembers Shalya’s brother and simultaneously destroys the chariot system—horses, driver, weapons, banners, and fittings—so swiftly that observers cannot track his movements; the enemy falls to the ground in pieces, with clothes and ornaments torn apart.