Adhyaya 191

Verse 1

(दाक्षिणात्य अधिक पाठके २ श्लोक मिलाकर कुल ५६ श्लोक हैं।) ऑपन-आ प्रात बछ। अर: 2 एकोननवर्त्याधेकशततमो< ध्याय: धृष्टद्युम्नका दुःशासनको हराकर द्रोणाचार्यपर आक्रमण

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—മഹാരാജാവേ! ആനകളും കുതിരകളും മനുഷ്യരും കൂട്ടത്തോടെ നശിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ആ യുദ്ധം അങ്ങനെ തുടരുമ്പോൾ, ദുഃശാസനൻ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനോടു യുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടു.

Verse 2

स तु रुक्मरथासक्तो दुःशासनशरार्दित: । अमर्षात्‌ तव पुत्रस्य शरैर्वाहानवाकिरत्‌

എന്നാൽ അവൻ, സ്വർണ്ണരഥത്തിലെ യോദ്ധാവുമായി ഏറ്റുമുട്ടിക്കൊണ്ടിരിക്കെ ദുഃശാസന്റെ അമ്പുകളാൽ വ്രണിതനായി, അത് സഹിക്കാനായില്ല. കോപത്തിൽ അവൻ നിന്റെ പുത്രന്റെ കുതിരകളുടെ മേൽ അമ്പുകളുടെ മഴ പെയ്ത്തു.

Verse 3

धृष्टद्युम्न पहले द्रोणाचार्यके साथ उलझे हुए थे, दुःशासनके बाणोंसे पीड़ित होकर उन्होंने आपके पुत्रके घोड़ोंपर रोषपूर्वक बाणोंकी वर्षा आरम्भ कर दी ।।

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—മഹാരാജാവേ, ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ മുമ്പ് ദ്രോണാചാര്യനോടൊപ്പം യുദ്ധത്തിൽ കുടുങ്ങിയിരുന്നു. ദുഃശാസനന്റെ അമ്പുകളാൽ പീഡിതനായ അവൻ കോപത്തോടെ നിങ്ങളുടെ പുത്രന്റെ കുതിരകളുടെ മേൽ അമ്പുവർഷം ആരംഭിച്ചു. ഒരു ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ പൃഷതപുത്രന്റെ ഘനമായ ശരവൃഷ്ടിയിൽ പതാകയും സാരഥിയും സഹിതം ദുഃശാസനന്റെ രഥം മൂടപ്പെട്ടു ദൃശ്യമല്ലാതായി.

Verse 4

दुःशासनस्तु राजेन्द्र पाउ्चाल्यस्य महात्मन: । नाशकत्‌ प्रमुखे स्थातुं शरजालप्रपीडित:,राजेन्द्र! महामना धृष्टद्युम्नके बाणसमूहोंसे अत्यन्त पीड़ित हो दुःशासन उनके सामने ठहर न सका

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—രാജേന്ദ്രാ, മഹാത്മാവായ പാഞ്ചാലപുത്രന്റെ ഘനമായ ശരജാലത്തിൽ അത്യന്തം പീഡിതനായ ദുഃശാസനൻ അവന്റെ മുന്നിൽ നിലകൊള്ളാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.

Verse 5

स तु दुःशासनं बाणैर्विमुखीकृत्य पार्षत: । किरन्‌ शरसहस्राणि द्रोणमेवाभ्ययाद्‌ रणे

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—പൃഷതപുത്രനായ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ അമ്പുകളാൽ ദുഃശാസനനെ പിൻമാറ്റി, ആയിരക്കണക്കിന് ശരങ്ങൾ ചൊരിഞ്ഞുകൊണ്ട് യുദ്ധത്തിൽ വീണ്ടും നേരെ ദ്രോണനെയേ അഭിമുഖീകരിച്ചു.

Verse 6

अभ्यपद्यत हार्दिक्य: कृतवर्मा त्वनन्तरम्‌ । सोदर्याणां त्रयश्चनैव त एनं पर्यवारयन्‌ ६ ।। यह देख हृदिकपुत्र कृतवर्मा तथा दुःशासनके तीन भाई बीचमें आ धमके। वे चारों मिलकर धृष्टद्युम्नको रोकने लगे

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഇത് കണ്ട ഹൃദികപുത്രനായ കൃതവർമ്മൻ പാഞ്ഞെത്തി; ഉടൻതന്നെ ദുഃശാസനന്റെ മൂന്നു സഹോദരന്മാരും എത്തി. ആ നാലുപേരും ചേർന്ന് ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനെ ചുറ്റിപ്പറ്റി അവന്റെ മുന്നേറ്റം തടയാൻ തുടങ്ങി.

Verse 7

त॑ यमौ पृष्ठतो<न्चैतां रक्षन्तौ पुरुषर्षभौ । द्रोणायाभिमुखं यान्तं दीप्यमानमिवानलम्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിപോലെ ദീപ്തനായ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ ദ്രോണന്റെ നേരെ മുന്നേറുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, പുരുഷശ്രേഷ്ഠരായ യമജന്മാരായ നകുലനും സഹദേവനും പിന്നിൽ പിന്തുടർന്ന് അവനെ കാത്തു നിന്നു.

Verse 8

सम्प्रहारमकुर्वस्ते सर्वे च सुमहारथा: । अमर्षिता: सत्त्ववन्त: कृत्वा मरणमग्रत:,उस समय अमर्षसे भरे हुए उन सभी धैर्यशाली महारथियोंने मृत्युको सामने रखकर परस्पर युद्ध आरम्भ कर दिया

അപ്പോൾ ആ ധൈര്യശാലികളായ മഹാരഥന്മാർ എല്ലാവരും അമർഷം നിറഞ്ഞ്, മരണത്തെ മുന്നിൽ വെച്ച്, പരസ്പരം ഭീകരമായ സംപ്രഹാരത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടു।

Verse 9

शुद्धात्मान: शुद्धवृत्ता राजन्‌ स्वर्गपुरस्कृता: । आर्य युद्धमकुर्वन्त परस्परजिगीषव:

രാജാവേ! അവരുടെ ഹൃദയം ശുദ്ധവും ആചാരം നിർമ്മലവും ആയിരുന്നു. സ്വർഗ്ഗത്തെ ലക്ഷ്യമാക്കി, പരസ്പരം ജയിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, അവർ ആര്യജനോചിതമായ നിയമബദ്ധ യുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടു।

Verse 10

शुक्लाभिजनकर्माणो मतिमन्तो जनाधिप । धर्मयुद्धमयुध्यन्त प्रेप्सन्तो गतिमुत्तमाम्‌

ജനാധിപാ! അവർ ശുദ്ധവംശജന്മവും നിർമലകർമ്മവും ഉള്ള, വിവേകമുള്ള യോദ്ധാക്കൾ ആയിരുന്നു; ഉത്തമഗതി പ്രാപിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച് അവർ ധർമ്മയുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടു।

Verse 11

न तत्रासीदधर्मिष्ठमशस्तं युद्धमेव च । नात्र कर्णी न नालीको न लिप्तो न च बस्तिक:

അവിടെ അധർമ്മപരവും നിന്ദ്യവുമായ യുദ്ധം ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. ആ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ കർണീ, നാളീക, വിഷം പുരട്ടിയ അമ്പുകൾ, ‘ബസ്തിക’ എന്ന ആയുധം—ഇവ ഒന്നും പ്രയോഗിച്ചില്ല।

Verse 12

न सूची कपिशो नैव न गवास्थिर्गजास्थिज: । इषुरासीन्न संश्लिष्टो न पूतिन्न च जिह्यग:

അവിടെ സൂചിമുനയുള്ളതോ, കുരങ്ങിന്റെ അസ്ഥിയിൽ നിന്നുണ്ടാക്കിയതോ, പശുവിന്റെ അസ്ഥിയോ ആനയുടെ അസ്ഥിയോ കൊണ്ടുണ്ടാക്കിയതോ ആയ അമ്പുകൾ ഉപയോഗിച്ചില്ല; കൂടാതെ സംയുക്തമായതോ ദുർഗന്ധമുള്ളതോ വളഞ്ഞ് പോകുന്നതോ ആയ അമ്പുകളും പ്രയോഗിച്ചില്ല।

Verse 13

ऋजून्येव विशुद्धानि सर्वे शस्त्राण्यधारयन्‌ । सुयुद्धेन परॉललोकानीप्सन्त: कीर्तिमेव च

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അവരൊക്കെയും നേരായതും ശുദ്ധവുമായ ആയുധങ്ങളേ ധരിച്ചു; ധർമ്മാനുസൃതമായ സുന്യായയുദ്ധത്തിലൂടെ പരലോകത്തിലെ ഉത്തമ ലോകങ്ങളും കീര്ത്തിയും നേടുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു.

Verse 14

तदा<5<सीत्‌ तुमुल॑ युद्ध सर्वदोषविवर्जितम्‌ । चतुर्णा तव योधानां तैस्त्रिभि: पाण्डवै: सह,आपके चार योद्धाओंका तीन पाण्डववीरोंके साथ जो घमासान युद्ध चल रहा था, वह सब प्रकारके दोषोंसे रहित था

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ നിന്റെ നാലു യോദ്ധാക്കളും ആ മൂന്നു പാണ്ഡവവീരന്മാരും തമ്മിൽ ഘോരമായ ഒരു യുദ്ധം ഉയർന്നു; അത് എല്ലാ ദോഷങ്ങളെയും വിട്ടുനിന്നതായിരുന്നു.

Verse 15

धृष्टद्युम्नस्तु तान्‌ दृष्टवा तव राजन्‌ रथर्षभान्‌ | यमाभ्यां वारितान्‌ वीरान्‌ शीघ्रास्त्रो द्रोणमभ्ययात्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ! നകുലനും സഹദേവനും എന്ന യമജന്മാർ തടഞ്ഞുനിർത്തിയ നിന്റെ ആ രഥശ്രേഷ്ഠ വീരന്മാരെ കണ്ടപ്പോൾ, ആയുധപ്രയോഗത്തിൽ അതിവേഗനായ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ നേരെ ദ്രോണാചാര്യന്റെ നേരെ പാഞ്ഞുചെന്നു.

Verse 16

निवारितास्तु ते वीरास्तयो: पुरुषसिंहयो: । समसज्जन्त चत्वारो वाता: पर्वतयोरिव,वहाँ रोके गये वे चारों वीर उन दोनों पुरुषसिंह पाण्डवोंके साथ इस प्रकार भिड़ गये मानो चौआई हवा दो पर्वतोंसे टकरा रही हो

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—തടഞ്ഞിട്ടും ആ നാലു വീരന്മാർ ആ രണ്ടു പുരുഷസിംഹന്മാരോടു ചേർന്നു ഏറ്റുമുട്ടി; നാലു പ്രചണ്ഡ കാറ്റുകൾ രണ്ടു പർവ്വതങ്ങളെ ഇടിക്കുന്നതുപോലെ ആയിരുന്നു ആ സംഘർഷം.

Verse 17

द्वाभ्यां द्वाभ्यां यमौ सार्थ रथाभ्यां रथपुड़्वौ । समासक्तौ ततो द्रोणं धृष्टद्युम्नो 5 भ्यवर्तत

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—രഥയോദ്ധാക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠരായ യമജന്മാരായ നകുലനും സഹദേവനും രണ്ടുരണ്ടായി കൗരവ രഥയോദ്ധാക്കളുമായി ഏറ്റുമുട്ടി; അതിനിടയിൽ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ ദ്രോണാചാര്യന്റെ മുന്നിലെത്തി.

Verse 18

दृष्टवा द्रोणाय पाज्चाल्यं व्रजन्तं युद्धदुर्मदम्‌ । यमाभ्यां तांश्व संसक्तांस्तदन्तरमुपाद्रवत्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ദ്രോണന്റെ നേരെ യുദ്ധോന്മത്തനായി പാഞ്ചാല വീരൻ പാഞ്ഞുവരുന്നതു കണ്ടു, യമസമന്മാരായ ഇരുപക്ഷ യോദ്ധാക്കൾ പരസ്പരം ചേർന്നു കുടുങ്ങി പോരാടുന്നതും കണ്ടപ്പോൾ, അവൻ ആ ഇടവേളയിലേക്കു ക്ഷണത്തിൽ വേഗത്തോടെ കുതിച്ചു കയറി।

Verse 19

त॑ सात्यकि: शीघ्रतरं पुनरेवाभ्यवर्तत

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—സാത്യകി അതിവേഗം വീണ്ടും തിരിഞ്ഞു, ദുര്യോധനന്റെ മുന്നിൽ വീണ്ടും എത്തി നിന്നു. അവൻ ഇങ്ങനെ പെട്ടെന്ന് മടങ്ങിവന്നതു കണ്ടപ്പോൾ, മനുഷ്യരിൽ സിംഹസമന്മാരായ ആ രണ്ടു വീരന്മാർ പരസ്പരം അടുത്തെത്തി ഏറ്റുമുട്ടി. കുരുവംശീയ ദുര്യോധനനും മാധവവംശീയ സാത്യകിയും നിർഭയമായി, പുഞ്ചിരിയോടെ യുദ്ധം തുടങ്ങി।

Verse 20

तौ परस्परमासाद्य समीपे कुरुमाधवौ । हसमानीौ नृशार्दूलावभीतौ समसज्जताम्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—കുരുവും മാധവനും ആയ ദുര്യോധനനും സാത്യകിയും പരസ്പരം അടുത്തെത്തി മുഖാമുഖമായി. മനുഷ്യരിൽ സിംഹസമന്മാരായ അവർ നിർഭയരായി, പുഞ്ചിരിയോടെ തന്നെ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ ഏർപ്പെട്ടു।

Verse 21

बाल्यवृत्तानि सर्वाणि प्रीयमाणौ विचिन्त्य तौ । अन्योनयं प्रेक्षमाणी च स्मयमानौ पुन: पुन:,बचपनकी सारी बातें याद करके वे दोनों वीर एक-दूसरेकी ओर देखते हुए बारंबार प्रसन्नतापूर्वक मुसकरा उठते थे

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ബാല്യകാലത്തിലെ എല്ലാ സംഭവങ്ങളും സ്നേഹത്തോടെ ഓർത്തു, ആ രണ്ടു വീരന്മാർ പരസ്പരം നോക്കി നോക്കി, വീണ്ടും വീണ്ടും സന്തോഷത്തോടെ പുഞ്ചിരിച്ചു।

Verse 22

अथ दुर्योधनो राजा सात्यकि समभाषत | प्रियं सखायं सतत गर्हयन्‌ वृत्तमात्मन:,तदनन्तर राजा दुर्योधनने अपने बर्तावकी निरन्तर निन्दा करते हुए वहाँ अपने प्रिय सखा सात्यकिसे इस प्रकार कहा--

അതിനുശേഷം രാജാവായ ദുര്യോധനൻ, തന്റെ പെരുമാറ്റത്തെ തുടർച്ചയായി കുറ്റപ്പെടുത്തി കൊണ്ടു, പ്രിയസഖാവായ സാത്യകിയോട് ഇങ്ങനെ സംസാരിച്ചു।

Verse 23

धिक्‌ क्रोधं धिक्‌ सखे लोभं घिड्मोहं धिगमर्षितम्‌ । धिगस्तु क्षात्रमाचारं धिगस्तु बलमौरसम्‌

ധിക്കാരം, സഖേ, ക്രോധത്തിന്; ധിക്കാരം ലോഭത്തിന്; ധിക്കാരം മോഹത്തിന്; ധിക്കാരം ആ അമർഷത്തിന്. ധിക്കാരം ക്ഷാത്രാചാരത്തിന്, ധിക്കാരം ജന്മജാതമായ വംശപരമ്പരാബലത്തിനും.

Verse 24

यत्र मामभिसंधत्से त्वां चाहं शिनिपुड्भव । त्वं हि प्राणै: प्रियतरो ममाहं च सदा तव

ഹേ ശിനിവംശജനേ! നീ എനിക്കെന്തിന് ലക്ഷ്യം വെക്കുന്നു, ഞാനും നിന്നെന്തിന്? ക്രോധം, ലോഭം മുതലായവയുടെ അധീനരായി നാം പരസ്പരം അമ്പെറിയുന്നു. എങ്കിലും നീ എനിക്ക് പ്രാണത്തേക്കാളും പ്രിയൻ; ഞാനും എപ്പോഴും നിന്റെ പ്രീതിപാത്രനായിരുന്നു.

Verse 25

स्मरामि तानि सर्वाणि बाल्यवृत्तानि यानि नौ । तानि सर्वाणि जीर्णानि साम्प्रतं नो रणाजिरे

നമ്മുടെ ബാല്യകാലത്തിലെ ആ എല്ലാ പെരുമാറ്റങ്ങളും—നമുക്കിടയിൽ ഉണ്ടായിരുന്നവ—എല്ലാം ഞാൻ ഓർക്കുന്നു; എന്നാൽ ഇപ്പോൾ ഈ രണഭൂമിയിൽ അവയെല്ലാം ജീർണ്ണമായി മാഞ്ഞുപോയിരിക്കുന്നു.

Verse 26

किमन्यत्क्रोधलोभाशभ्यां युद्धमेवाद्य सात्वत । त॑ तथावादिन तत्र सात्यकि: प्रत्यभाषत

ഹേ സാത്വതാ! ക്രോധവും ലോഭവും തള്ളിനീക്കുമ്പോൾ ഇന്നെന്ത്—യുദ്ധം മാത്രമല്ലാതെ? ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞവനോട് അവിടെ സാത്യകി മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 27

नेयं सभा राजपुत्र नाचार्यस्य निवेशनम्‌

ഹേ രാജപുത്രാ! ഇത് സഭയല്ല; ആചാര്യന്റെ നിവാസവും അല്ല.

Verse 28

दुर्योधन उवाच क्व सा क्रीडा गतास्माकं बाल्ये वै शिनिपुड़व

ദുര്യോധനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ശിനിവംശശ്രേഷ്ഠാ! നമ്മുടെ ബാല്യത്തിലെ ആ കളി, ആ വിനോദങ്ങൾ—ഇപ്പോൾ എവിടെ പോയി?

Verse 29

कि नु नो विद्यते कृत्यं धनेन धनलिप्सया

ദുര്യോധനൻ പറഞ്ഞു—ധനവും ധനലോഭവും പ്രേരിപ്പിക്കുമ്പോൾ, നമ്മുടെ ഏത് കർത്തവ്യമാണ് ഇനിയും അപൂർണ്ണമായി ശേഷിക്കുന്നത്?

Verse 30

संजय उवाच त॑ तथावादिन तत्र राजानं माधवो<ब्रवीत्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—മഹാരാജാ! ഇങ്ങനെ സംസാരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന രാജാവ് ദുര്യോധനനോട് അവിടെ മാധവൻ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു.

Verse 31

एवंवृत्तं सदा क्षात्रं युध्यन्तीह गुरूनपि । यदि ते<हं प्रियो राजन्‌ जहि मां मा चिरं कृथा:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—“രാജാവേ! ക്ഷത്രിയരുടെ സനാതന ആചാരം ഇതുതന്നെ—ഇവിടെ യുദ്ധത്തിൽ ഗുരുക്കന്മാരോടും പോരാടുന്നു. ഞാൻ നിനക്ക് പ്രിയനാണെങ്കിൽ, ഉടൻ തന്നെ എന്നെ വധിക്ക; വൈകിക്കരുത്.”

Verse 32

त्वत्कृते सुकृताल्लॉँकान्‌ गच्छेयं भरतर्षभ । या ते शक्तिर्बलं यच्च तत्‌ क्षिप्रं मयि दर्शय

“ഭരതശ്രേഷ്ഠാ! നിനക്കായി സമ്പാദിച്ച പുണ്യഫലത്താൽ ഞാൻ പുണ്യലോകങ്ങളെ പ്രാപിക്കട്ടെ. നിന്റെ ശക്തിയും ബലവും എന്തായാലും, അത് ഉടൻ തന്നെ എന്നിൽ കാണിക്ക.”

Verse 33

इत्येवं व्यक्तमा भाष्य प्रतिभाष्य च सात्यकि:

ഇങ്ങനെ വ്യക്തമായി പറഞ്ഞും മറുപടി പറഞ്ഞും സാത്യകി വീണ്ടും അവിടെ കൂടുതൽ സംസാരിച്ചു।

Verse 34

तमायान्तं महाबाहें प्रत्यगृह्नलात्‌ तवात्मज:

ഓ മഹാബാഹോ! അവൻ മുന്നോട്ട് വരുമ്പോൾ നിന്റെ പുത്രൻ അവനെ നേരിട്ട് ഏറ്റെടുത്തു—അവന്റെ മുന്നേറ്റം തടഞ്ഞു ഏറ്റുമുട്ടി।

Verse 35

ततः प्रववृते युद्ध कुरुमाधवर्सिहयो:

അതിനുശേഷം കുരുക്കളും മാധവപക്ഷത്തിലെ വൃഷഭസമനായ വീരനും തമ്മിൽ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു।

Verse 36

ततः पूर्णायतोत्सूष्टे: सात्वतं युद्धदुर्मदम्‌

അപ്പോൾ പൂർണ്ണമായി വലിച്ചുവിട്ട് വിട്ട അമ്പിന്റെ പ്രഹാരത്തിൽ സാത്വത വീരൻ യുദ്ധോന്മാദത്തിൽ കൂടുതൽ ഉഗ്രനായി മുന്നേറി।

Verse 37

त॑ सात्यकि: प्रत्यविध्यत्‌ तथैवावाकिरच्छरै:

അപ്പോൾ സാത്യകി മറുപടിയായി അവനെ കുത്തി, അതുപോലെ തന്നെ അമ്പുകളുടെ മഴകൊണ്ട് അവനെ മൂടി।

Verse 38

पज्चाशता पुनश्चाजौ त्रिंशता दशभिश्न ह | इसी प्रकार सात्यकिने भी युद्धस्थलमें पहले पचास, फिर तीस और फिर दस बाणोंद्वारा दुर्योधनको बींध डाला और उसे भी अपने बाणोंकी वर्षासे ढक दिया ।।

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ആ യുദ്ധത്തിൽ അവൻ അവനെ വീണ്ടും കുത്തിത്തുളച്ചു—ആദ്യം അമ്പത് അമ്പുകളാൽ, പിന്നെ മുപ്പതാൽ, പിന്നെ പത്താൽ. സാത്യകി യുദ്ധത്തിൽ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് നിന്റെ പുത്രന്റെ മേൽ ഘനമായ ശരവർഷം ചൊരിഞ്ഞ് അവനെ അമ്പുകളാൽ മൂടി.

Verse 39

ततो<स्य सशरं चापं क्षुरप्रेण द्विधाच्छिनत्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—പിന്നെ അവൻ ക്ഷുരപ്രശരത്തോടെ അമ്പുകളോടുകൂടിയ അവന്റെ വില്ല് രണ്ടായി വെട്ടി. അതിനുശേഷം സാത്യകി ഉടൻ മറ്റൊരു ദൃഢമായ വില്ലെടുത്തു, വേഗത്തിലുള്ള കൈചലനത്തോടെ നിന്റെ പുത്രന്റെ മേൽ ശരവർഷം ആരംഭിച്ചു.

Verse 40

सोअन्यत्‌ कार्मुकमादाय लघुहस्तस्ततो दृढम्‌ । सात्यकिरव्यसृजच्चापि शरश्रेणीं सुतस्य ते

അപ്പോൾ സാത്യകി മറ്റൊരു ദൃഢമായ വില്ലെടുത്തു; ക്ഷിപ്രഹസ്തനായ അവൻ നിന്റെ പുത്രന്റെ മേൽ ശരങ്ങളുടെ നിരകൾ വിട്ടുതുടങ്ങി.

Verse 41

तामापतन्तीं सहसा शरश्रेणीं जिघांसया । चिच्छेद बहुधा राजा तत उच्चुक्रुशुर्जना:,वधके लिये अपने ऊपर सहसा आती हुई उन बाण पंक्तियोंके राजा दुर्योधनने अनेक टुकड़े कर डाले; इससे सब लोग हर्षध्वनि करने लगे

കൊല്ലുവാനുള്ള ഉദ്ദേശത്തോടെ പെട്ടെന്ന് പാഞ്ഞെത്തിയ ആ ശരനിരയെ രാജാവ് ദുര്യോധനൻ പലതായി വെട്ടിമുറിച്ചു; അതോടെ ജനങ്ങൾ ഉച്ചത്തിൽ ഹർഷധ്വനി മുഴക്കി.

Verse 42

सात्यकिं च त्रिसप्तत्या पीडयामास वेगित: । स्वर्णपुड्खै: शिलाधौतैराकर्णापूर्णनि:सृतै:

പിന്നെ അവൻ വേഗത്തോടെ എഴുപത്തിമൂന്ന് ശരങ്ങളാൽ സാത്യകിയെ കഠിനമായി പീഡിപ്പിച്ചു—സ്വർണ്ണപുച്ഛങ്ങളുള്ള, കല്ലിൽ മിനുക്കിയ, കാതുവരെ വലിച്ച വില്ലിൽ നിന്ന് വിട്ടവ.

Verse 43

फिर शिलापर साफ किये हुए सुनहरी पाँखवाले तिहत्तर बाणोंसे, जो धनुषको कानतक खींचकर छोड़े गये थे, दुर्योधनने वेगपूर्वक सात्यकिको पीड़ित कर दिया ।।

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ ദുര്യോധനൻ വില്ല് ചെവിവരെ വലിച്ച്, ശിലപോലെ മിനുക്കി തിളപ്പിച്ച ദണ്ഡങ്ങളോടും സ്വർണ്ണചിറകുകളോടും കൂടിയ എഴുപത്തിമൂന്ന് അമ്പുകൾ വേഗത്തിൽ വിട്ടു; ആ കഠിന അമ്പുവർഷം കൊണ്ട് അവൻ സാത്യകിയെ യുദ്ധത്തിൽ ശക്തമായി അമർത്തി. എന്നാൽ ദുര്യോധനൻ മറ്റൊരു അമ്പ് ചാർത്തി വില്ല് സജ്ജമായി പിടിച്ചിരുന്ന നിമിഷം, സാത്യകി ഉടൻ തന്നെ ആ ചാർത്തിയ അമ്പിനെയും അതിനെ താങ്ങിയ വില്ലിനെയും അമ്പുകളാൽ തന്നെ വെട്ടി വീഴ്ത്തി; പിന്നെ അനവധി അമ്പുകളാൽ ദുര്യോധനനെ കുത്തി പരിക്കേൽപ്പിച്ചു.

Verse 44

स गाढविद्धो व्यथित: प्रत्यपायाद्‌ रथान्तरे | दुर्योधनो महाराज दाशाहशरपीडित:,महाराज! उस समय दुर्योधन सात्यकिके बाणोंसे गहरी चोट खाकर पीड़ित एवं व्यथित हो उठा और रथके भीतर चला गया

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—മഹാരാജാ! സാത്യകിയുടെ അമ്പുകളാൽ ആഴത്തിൽ കുത്തേറ്റ് വേദനയിൽ വിറച്ച ദുര്യോധനൻ പിന്നോട്ടു മാറി രഥത്തിന്റെ അകത്തേക്ക് ഒതുങ്ങി.

Verse 45

समाश्चस्य तु पुत्रस्ते सात्यकिं पुनरभ्ययात्‌ । विसृजन्निषुजालानि युयुधानरथं प्रति,फिर धीरे-धीरे कुछ आराम मिलनेपर आपका पुत्र पुनः सात्यकिपर चढ़ आया और उनके रथपर बाणोंके जाल बिछाने लगा

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അൽപ്പം ശ്വാസം വീണ്ടെടുത്തു മനസ്സുറപ്പിച്ച ശേഷം നിങ്ങളുടെ പുത്രൻ വീണ്ടും സാത്യകിയിലേക്കു പാഞ്ഞു, യുയുധാനന്റെ രഥത്തേക്കു അമ്പുകളുടെ ജാലംപോലെ മഴവിട്ടു.

Verse 46

तथैव सात्यकिर्बाणान्‌ दुर्योधनरथं प्रति । सततं विसृजन्‌ राजंस्तत्‌ संकुलमवर्तत

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ! അതുപോലെ സാത്യകിയും ദുര്യോധനന്റെ രഥത്തേക്കു നിരന്തരം അമ്പുകൾ വിട്ടുകൊണ്ടിരുന്നു; ആ ഇടവിടാത്ത പരസ്പര അമ്പുവർഷം കൊണ്ട് അവിടത്തെ യുദ്ധം ഘനവും കുരുക്കേറിയതുമായ ഘമാസാനമായി മാറി.

Verse 47

तत्रेषुभि: क्षिप्पमाणै: पतद्धिश्व॒ शरीरिषु । अग्नेरिव महाकक्षे शब्द: समभवन्महान्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അവിടെ വേഗത്തിൽ എറിഞ്ഞ അമ്പുകൾ ശരീരധാരികളിൽ പതിക്കുമ്പോൾ, ഉണങ്ങിയ മുളയും കരിമ്പും കൂമ്പാരമായി കിടക്കുന്ന മഹാഢേരിയിൽ പടരുന്ന അഗ്നിപോലെ ഒരു ഭീകരമായ മഹാശബ്ദം ഉയർന്നു.

Verse 48

तयो: शरसहसैश्न संछन्न॑ं वसुधातलम्‌ | अगम्यरूपं च शरैराकाशं समपद्यत,उन दोनोंके हजारों बाणोंसे पृथ्वी ढक गयी और आकाशगमें भी बाणोंके कारण (पक्षियोंतकका) चलना-फिरना बंद हो गया

ആ ഇരുവരും വിട്ട ആയിരക്കണക്കിന് അമ്പുകളാൽ ഭൂതലം മുഴുവനും മൂടപ്പെട്ടു; അമ്പുകൾകൊണ്ട് ആകാശവും അഗമ്യമായി, പക്ഷികൾക്കുപോലും സഞ്ചാരം നിലച്ചു.

Verse 49

तत्राप्यधिकमालक्ष्य माधवं रथसत्तमम्‌ | क्षिप्रमभ्यपतत्‌ कर्ण: परीप्संस्तनयं तव

അവിടെയും രഥികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ മാധവനെ വ്യക്തമായി കണ്ട കർണ്ണൻ, നിന്റെ പുത്രനെ എത്തിപ്പിടിച്ച് വീഴ്ത്തുവാൻ ഉദ്ദേശിച്ച് വേഗത്തിൽ പാഞ്ഞെത്തി.

Verse 50

उस युद्धमें महारथी सात्यकिको प्रबल होते देख कर्ण आपके पुत्रकी रक्षाके लिये शीघ्र ही बीचमें कूद पड़ा ।।

ആ യുദ്ധത്തിൽ മഹാരഥിയായ സാത്യകി പ്രബലനാകുന്നതു കണ്ട കർണ്ണൻ നിന്റെ പുത്രനെ രക്ഷിക്കാനായി ഉടൻ ഇടയിൽ ചാടിക്കയറി. എന്നാൽ മഹാബലനായ ഭീമസേനൻ അത് സഹിച്ചില്ല; അനവധി അമ്പുകൾ വിടർത്തിക്കൊണ്ട് അവൻ ക്ഷണത്തിൽ കർണ്ണനെ നേരെ ആക്രമിച്ചു.

Verse 51

तस्य कर्ण: शितान्‌ बाणान्‌ प्रतिहत्य हसन्निव । धनु: शरांश्व चिच्छेद सूतं चाभ्यहनच्छरै:

അപ്പോൾ കർണ്ണൻ ചിരിക്കുന്നവനെപ്പോലെ അവന്റെ മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾ പ്രതിഹതിച്ചു. പിന്നെ അവന്റെ വില്ലും അമ്പുകളും വെട്ടിമുറിച്ചു; അമ്പുകളുടെ മഴകൊണ്ട് സാരഥിയെയും വീഴ്ത്തി.

Verse 52

भीमसेनस्तु संक्रुद्धो गदामादाय पाण्डव: । ध्वजं धनुश्न सूतं च सम्ममर्दाहवे रिपो:

ഇതോടെ അത്യന്തം ക്രുദ്ധനായ പാണ്ഡവൻ ഭീമസേനൻ ഗദ കൈയിലെടുത്തു; യുദ്ധഭൂമിയിൽ ശത്രുവിന്റെ ധ്വജവും വില്ലും സാരഥിയും വരെ ചതച്ചുതകർത്തു.

Verse 53

रथचक्रं च कर्णस्य बभञठ्ज स महाबल: । भग्नचक्रे रथेडतिष्ठदकम्प: शैलराडिव,इतना ही नहीं, महाबली भीमने कर्णके रथका एक पहिया भी तोड़ डाला तो भी कर्ण टूटे पहियेवाले उस रथपर गिरिराजके समान अविचलभावसे खड़ा रहा

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—മഹാബലനായ ഭീമൻ കർണന്റെ രഥചക്രങ്ങളിൽ ഒന്ന് തകർത്തു. എങ്കിലും ചക്രം തകർന്ന ആ രഥത്തിന്മേൽ കർണൻ പർവതരാജനെപ്പോലെ അചഞ്ചലനായി, കുലുങ്ങാതെ നിന്നു॥

Verse 54

एकचक्रं रथं तस्य तमूहुः सुचिरं हया: । एकचक्रमिवार्कस्य रथं सप्त हया यथा,कर्णके घोड़े उसके एक पहियेवाले रथको बहुत देरतक ढोते रहे, मानो सूर्यके सात अश्व उनके एक चक्रवाले रथको खींच रहे हैं

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അവന്റെ ഏകചക്ര രഥത്തെ കുതിരകൾ ദീർഘനേരം വലിച്ചുകൊണ്ടുപോയി; ഏഴു അശ്വങ്ങൾ വലിക്കുന്ന സൂര്യന്റെ ഏകചക്ര രഥംപോലെ॥

Verse 55

अमृष्यमाण: कर्णस्तु भीमसेनमयुध्यत । विविधैरिषुजालैश्न नानाशस्त्रैश्व संयुगे

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഭീമസേനന്റെ പരാക്രമം സഹിക്കാനാവാതെ കർണൻ അവനോടു യുദ്ധം ചെയ്തു. സമരത്തിൽ വിവിധ അമ്പുസമൂഹങ്ങളാലും പലവിധ ആയുധങ്ങളാലും അവൻ ഏറ്റുമുട്ടി॥

Verse 56

भीमसेनस्तु संक़्रुद्ध: सूतपुत्रमयोधयत्‌ । तस्मिंस्तथा वर्तमाने क्रुद्धो धर्मसुतो5ब्रवीत्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഭീമസേനൻ ക്രോധത്തിൽ ജ്വലിച്ച് സൂതപുത്രനായ കർണനോടു യുദ്ധം ചെയ്തു. അങ്ങനെ ആ ഭീകര ഏറ്റുമുട്ടൽ തുടരുമ്പോൾ ക്രുദ്ധനായ ധർമസുതൻ യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു॥

Verse 57

ये नः प्राणा: शिरो ये च ये नो योधा महारथा:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—“നമ്മുടെ പ്രാണങ്ങളായവരും, നമ്മുടെ ശിരസ്സുപോലെയുള്ളവരുമായ നമ്മുടെ ശ്രേഷ്ഠ മഹാരഥ യോദ്ധാക്കൾ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരോടു പോരാടുകയാണ്; പിന്നെ നിങ്ങൾ എല്ലാവരും മൂഢരും ബോധമറ്റവരുമെന്നപോലെ ഇവിടെ എന്തിന് നിൽക്കുന്നു?”

Verse 58

त एते धार्तराष्ट्रेषु विषक्ता: पुरुषर्षभा: । कि तिष्ठत यथा मूढा: सर्वे विगतचेतस:

നമ്മുടെ ജീവനും ശിരോമണിയും ആയ ആ പുരുഷസിംഹ വീരന്മാർ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരോടു യുദ്ധത്തിൽ കുടുങ്ങിയിരിക്കെ, നിങ്ങൾ എല്ലാവരും മോഹിതരായി, ധൈര്യശൂന്യരായി ഇവിടെ എന്തിന് നിൽക്കുന്നു?

Verse 59

तत्र गच्छत यज्रैते युध्यन्ते मामका रथा: । क्षात्रधर्म पुरस्कृत्य सर्व एव गतज्वरा:,“वहाँ जाओ, जहाँ ये मेरे सब रथी क्षत्रियधर्मको सामने रखकर निश्चिन्तभावसे युद्ध कर रहे हैं

അവിടെ ചെന്നുകൊൾവിൻ—എന്റെ ഈ രഥയോദ്ധാക്കൾ യുദ്ധം ചെയ്യുന്നിടത്തേക്ക്; ക്ഷാത്രധർമ്മത്തെ മുൻനിർത്തി അവർ എല്ലാവരും ആശങ്കയുടെ ജ്വരം വിട്ട് സമരത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 60

जयन्तो वध्यमानाक्ष गतिमिष्टां गमिष्यथ । जित्वा वा बहुभिर्यज्ञैर्यजध्वं भूरिदक्षिणै:

ഹേ ജയന്താ, ഹേ വധ്യമാനാക്ഷാ! നിങ്ങൾ ഇഷ്ടഗതി പ്രാപിക്കും; അല്ലെങ്കിൽ ജയിച്ച്, ധാരാളം ദക്ഷിണകളോടുകൂടിയ അനേകം യജ്ഞങ്ങൾ അനുഷ്ഠിക്കുവിൻ.

Verse 61

हता वा देवसाद्‌ भूत्वा लोकानू प्राप्स्थथ पुष्कलान्‌ । “तुमलोग विजयी होओ अथवा मारे जाओ

വധിക്കപ്പെട്ടാലും ദേവസദൃശരായി ധാരാളം പുണ്യലോകങ്ങൾ പ്രാപിക്കും. രാജാവിന്റെ പ്രേരണയാൽ ആ വീര മഹാരഥന്മാർ യുദ്ധത്തിനൊരുങ്ങി.

Verse 62

क्षात्रधर्म पुरस्कृत्य त्वरिता द्रोणमभ्ययु: । राजा युधिष्ठिरसे इस प्रकार प्रेरित हो उन वीर महारथियोंने युद्धके लिये उद्यत होकर क्षत्रियधर्मको सामने रखते हुए बड़ी उतावलीके साथ द्रोणाचार्यपर आक्रमण किया ।।

രാജാ യുധിഷ്ഠിരൻ ഇങ്ങനെ പ്രേരിപ്പിച്ചതോടെ, ആ വീര മഹാരഥന്മാർ യുദ്ധത്തിനൊരുങ്ങി, ക്ഷാത്രധർമ്മത്തെ മുൻനിർത്തി, അതിവേഗം ദ്രോണാചാര്യനെ അഭിമുഖീകരിച്ചു ആക്രമിച്ചു.

Verse 63

आसंस्तु पाण्डुपुत्राणां त्रयो जिह्मा महारथा:

പാണ്ഡുപുത്രന്മാരിൽ മൂന്നു മഹാരഥർ ചിലവണ്ണം വക്രസ്വഭാവമുള്ളവർ ആയിരുന്നു—നകുലൻ, സഹദേവൻ, ഭീമസേനൻ. ആ മൂന്നുപേരും അർജുനനെ വിളിച്ചു—“അർജുനാ! ഓടുക, ഓടുക; ഉടൻ തന്നെ ദ്രോണാചാര്യന്റെ സമീപത്തിൽ നിന്ന് ഈ കൗരവരെ തുരത്തുക” എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 64

यमौ च भीमसेनश्ष प्राक्रोशंस्ते धनंजयम्‌ । अभिद्रवार्जुन क्षिप्रं कुरून्‌ द्रोणादपानुद

നകുലനും സഹദേവനും ഭീമസേനനും ധനഞ്ജയനായ അർജുനനെ ഉച്ചത്തിൽ വിളിച്ചു—“അർജുനാ! ഉടൻ പാഞ്ഞുകയറുക; ദ്രോണന്റെ സമീപത്തിൽ നിന്ന് ഈ കൗരവരെ തുരത്തുക” എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 65

तत एनं हनिष्यन्ति पठ्चाला हतरक्षिणम्‌ | कौरवेयांस्तत: पार्थ: सहसा समुपाद्रवत्‌,“जब इनके रक्षक मारे जायँगे, तभी पांचाल वीर इन्हें मार सकेंगे।! तब अर्जुनने सहसा कौरवयोद्धाओंपर आक्रमण किया

“ഇവന്റെ രക്ഷകർ വധിക്കപ്പെട്ടാൽ മാത്രമേ പാഞ്ചാല വീരന്മാർ അവനെ വധിക്കാനാകൂ.” അങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ പാർത്ഥനായ അർജുനൻ പെട്ടെന്ന് കൗരവ യോദ്ധാക്കളുടെ മേൽ പാഞ്ഞുകയറി.

Verse 66

पज्चालानेव तु द्रोणो धृष्टद्युम्नपुरोगमान्‌ । ममर्दुस्तरसा वीरा: पठचमे5हनि भारत

ഓ ഭാരതാ! മറുവശത്ത് ദ്രോണൻ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനെ മുൻപിൽ നിർത്തി പാഞ്ചാലന്മാരുടെ മേലേ തന്നെ പാഞ്ഞുകയറി. ആ അഞ്ചാം ദിവസത്തെ യുദ്ധത്തിൽ വീരന്മാർ ഉഗ്രവേഗത്തിൽ പരസ്പരം ചവിട്ടി തകർത്തു.

Verse 186

दुर्योधनो महाराज किर|ञष्छोणित भोजनान्‌ । महाराज! रणदुर्मद धृष्टद्युम्नको द्रोणाचार्यकी ओर जाते और अपने दलके उन चारों वीरोंको नकुल-सहदेवके साथ युद्ध करते देख राजा दुर्योधन रक्त पीनेवाले बाणोंकी वर्षा करता हुआ उनके बीचमें आ धमका

മഹാരാജാ! യുദ്ധോന്മത്തനായ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ ദ്രോണാചാര്യന്റെ നേരെ മുന്നേറുന്നതും, തന്റെ പക്ഷത്തിലെ ആ നാലു വീരന്മാർ നകുല-സഹദേവന്മാരോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്യുന്നതും കണ്ട രാജാവ് ദുര്യോധനൻ രക്തം കുടിക്കുന്നതുപോലെയുള്ള അമ്പുകളുടെ മഴ പെയ്യിച്ചുകൊണ്ട് അവരുടെ നടുവിലേക്ക് പാഞ്ഞുകയറി.

Verse 189

इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि द्रोणवधपर्वणि संकुलयुद्धे एकोननवत्यधिकशततमो<ध्याय:

ഇങ്ങനെ ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ ദ്രോണപർവത്തിൽ, ദ്രോണവധപർവാന്തർഗതമായ സംകുല (അവ്യവസ്ഥിത) യുദ്ധവർണ്ണനയുള്ള നൂറ്റിത്തൊണ്ണൂറ്റൊന്നാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.

Verse 263

प्रहसन्‌ विशिखांस्तीक्ष्णानुद्यम्य परमास्त्रवित्‌ । 'सात्वत वीर! आजका यह युद्ध ही क्रोध और लोभके सिवा दूसरा क्या है?” उत्तम अस्त्रोंके ज्ञाता सात्यकिने हँसते हुए तीखे बाणोंको ऊपर उठाकर वहाँ पूर्वोक्त बातें करनेवाले दुर्योधनको इस प्रकार उत्तर दिया--

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—പരമാസ്ത്രവിദനായ സാത്യകി പുഞ്ചിരിയോടെ മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾ ഉയർത്തി, ഇപ്പോഴേ ആ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞ ദുര്യോധനനോട് ഇങ്ങനെ മറുപടി പറഞ്ഞു—“സാത്വതവീരാ! ഇന്നത്തെ ഈ യുദ്ധം ക്രോധവും ലോഭവും അല്ലാതെ മറ്റെന്ത്?”

Verse 276

यत्र क्रीडितमस्माभिस्तदा राजन्‌ समागतै: । “राजकुमार! कौरवनरेश! न तो यह सभा है और न आचार्यका घर ही है जहाँ एकत्र होकर हम सब लोग खेला करते थे”

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ! ഇത് ആ സഭയല്ല; ഇത് ആചാര്യന്റെ ഭവനവും അല്ല—അവിടെ ഞങ്ങൾ രാജകുമാരന്മാർ ഒരുമിച്ച് കൂടിവന്ന് കളിച്ചിരുന്നില്ലേ.

Verse 283

क्व च युद्धमिदं भूय: “कालो हि दुरतिक्रम:” । दुर्योधन बोला--शिनिप्रवर! हमारा बचपनका वह खेल कहाँ चला गया और फिर यह युद्ध कहाँसे आ धमका? हाय! कालका उल्लंघन करना अत्यन्त ही कठिन है

ദുര്യോധനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ശിനിപ്രവരാ! നമ്മുടെ ബാല്യത്തിലെ ആ കളി എവിടെ പോയി? ഈ യുദ്ധം വീണ്ടും എവിടെ നിന്നാണ് വന്നു പതിച്ചത്? അയ്യോ! കാലത്തെ അതിക്രമിക്കുക അത്യന്തം ദുഷ്കരം.

Verse 293

यत्र युध्यामहे सर्वे धनलो भात्‌ समागता: । हमें धनसे या धन पानेकी इच्छासे क्‍या प्रयोजन है? जो हम सब लोग यहाँ धनके लोभसे एकत्र होकर जूझ रहे हैं

ദുര്യോധനൻ പറഞ്ഞു—ഇവിടെ ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും ധനലോഭം കൊണ്ടു ഒന്നിച്ചുകൂടി യുദ്ധം ചെയ്യുന്നു; ധനമോ ധനം നേടാനുള്ള ആഗ്രഹമോ ഞങ്ങൾക്ക് എന്ത് പ്രയോജനം?

Verse 326

नेच्छामि तदहं द्रष्टं मित्राणां व्यसनं महत्‌ । “भरतश्रेष्ठ! तुम्हारे ऐसा करनेपर मैं पुण्यवानोंके लोकोंमें जाऊँगा। तुममें जितनी शक्ति और बल है

എന്റെ സുഹൃത്തുക്കൾക്കു സംഭവിക്കുന്ന ആ മഹാവിപത്ത് ഞാൻ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. ഭരതശ്രേഷ്ഠാ! നീ ഇങ്ങനെ ചെയ്താൽ ഞാൻ പുണ്യവാന്മാരുടെ ലോകങ്ങളിലേക്കു പോകും. നിനക്കുള്ള ശക്തിയും ബലവും പരാക്രമവും എല്ലാം ഉടൻ തന്നെ എന്റെ മേൽ കാണിക്ക; കാരണം എന്റെ സുഹൃത്തുക്കളുടെ ആ മഹാസങ്കടം ഞാൻ കാണാൻ ഇച്ഛിക്കുന്നില്ല.

Verse 336

अभ्ययात्‌ तूर्णमव्यग्रो दयां नाकुरुतात्मनि । इस प्रकार स्पष्ट बोलकर दुर्योधनकी बातका उत्तर दे सात्यकि निःशंक होकर तुरंत आगे बढ़े, उन्होंने अपने ऊपर दया नहीं दिखायी

ഇങ്ങനെ വ്യക്തമായി പറഞ്ഞ് ദുര്യോധനന്റെ വാക്കുകൾക്ക് മറുപടി നൽകി, സാത്യകി നിർഭയനായി, അശാന്തിയില്ലാതെ ഉടൻ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി. അവൻ സ്വയം കരുണ കാണിച്ചില്ല—ധർമ്മയുദ്ധത്തിന്റെ ആവശ്യത്തിനിടയിൽ ഭയത്തെയോ മൃദുത്വത്തെയോ അല്ല, ദൃഢമായ കര്‍മ്മത്തെയായിരുന്നു അവൻ തിരഞ്ഞെടുത്തത്.

Verse 343

शरैश्वावाकिरद्‌ राजन्‌ शैनेयं तनयस्तव । राजन्‌! सामने आते हुए उन महाबाहु सात्यकिको आपके पुत्रने रोका और उन्हें बाणोंसे ढक दिया

രാജാവേ! മുന്നോട്ട് വരികയായിരുന്ന ശൈനേയ സാത്യകിയെ നിങ്ങളുടെ പുത്രൻ തടഞ്ഞു, അമ്പുകളുടെ മഴകൊണ്ട് അവനെ മൂടി കളഞ്ഞു.

Verse 356

अन्योनयं क्रुद्धयोर्घोरं यथा द्विरद्सिंहयो: । तदनन्तर हाथी और सिंहके समान क्रोधमें भरे हुए उन कुरुवंशी और मधुवंशी सिंहोंमें परस्पर घोर युद्ध होने लगा

അതിനുശേഷം, ക്രോധം നിറഞ്ഞ ആനയും സിംഹവും ഏറ്റുമുട്ടുന്നതുപോലെ, കുരുവംശത്തിന്റെയും മധു (യാദവ) വംശത്തിന്റെയും സിംഹസമ വീരന്മാർ തമ്മിൽ ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു.

Verse 363

दुर्योधन: प्रत्यविध्यत्‌ कुपितो दशभि: शरै: । तत्पश्चात्‌ कुपित हुए दुर्योधनने धनुषको पूर्णतः खींचकर छोड़े गये दस बाणोंद्वारा रणदुर्मद सात्यकिको घायल कर दिया

അതിനുശേഷം ക്രുദ്ധനായ ദുര്യോധനൻ വില്ല് പൂർണ്ണമായി വലിച്ച് വിട്ട പത്ത് അമ്പുകളാൽ യുദ്ധമദത്തിൽ മുങ്ങിയ സാത്യകിയെ കുത്തിവീഴ്ത്തി.

Verse 386

आकर्णपूर्णनिशितैर्विव्याध त्रिंशता शरै: । राजन! तब हँसते हुए आपके पुत्रने धनुषको कानतक खींचकर छोड़े हुए तीस तीखे बाणोंद्वारा रणभूमिमें सात्यकिको क्षत-विक्षत कर डाला

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ! അപ്പോൾ നിങ്ങളുടെ പുത്രൻ പുഞ്ചിരിയോടെ ധനുസ്സിനെ ചെവിവരെ വലിച്ച് മുപ്പത് മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾ വിട്ടു; ആ അമ്പുകളാൽ യുദ്ധഭൂമിയിൽ സാത്യകിയെ കുത്തി മുറിവേൽപ്പിച്ച് ക്ഷത-വിക്ഷതമാക്കി.

Verse 563

पज्चालानां नरव्याप्रान्‌ मत्स्यांश्व पुरुषर्षभान्‌ । इससे भीमसेन अत्यन्त कुपित हो उठे और सुतपुत्र कर्णके साथ घोर युद्ध करने लगे। इस प्रकार जब वह युद्ध चल रहा था

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—യുദ്ധം ഉഗ്രമായി തുടരുമ്പോൾ ഭീമസേനൻ ക്രോധത്തിൽ ജ്വലിച്ച് സൂതപുത്രൻ കർണനോടു ഘോര ദ്വന്ദ്വയുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടു. അതേ സമയത്ത് ധർമ്മപുത്രൻ യുധിഷ്ഠിരനും കോപം നിറഞ്ഞ് നരവ്യാഘ്രരായ പാഞ്ചാല വീരന്മാരോടും പുരുഷർഷഭരായ മത്സ്യ യോദ്ധാക്കളോടും ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു—

Verse 626

भीमसेनपुरोगाश्चाप्पेकत: पर्यवारयन्‌ । एक ओरसे पांचाल वीर तीखे बाणोंसे द्रोणाचार्यको मारने लगे और दूसरी ओरसे भीमसेन आदि वीरोंने उन्हें घेर रखा था

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഭീമസേനനെ മുന്നിൽ നിർത്തി ഒരു വശത്ത് നിന്ന് വീരന്മാർ ദ്രോണനെ വളഞ്ഞു; മറ്റൊരു വശത്ത് നിന്ന് പാഞ്ചാല വീരന്മാർ മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾ വർഷിപ്പിച്ച് ദ്രോണാചാര്യനെ വധിക്കുവാൻ ആക്രമിച്ചു. ഇങ്ങനെ അദ്ദേഹം ഒരേസമയം ആക്രമിക്കപ്പെടുകയും ചുറ്റപ്പെടുകയും ചെയ്തു.