Mahabharata 7.189.48 — Drona Parva, Adhyaya 189, Shloka 48
छत्रैराभरणैर्वस्त्रैर्माल्यैश्व ससुगन्धिभि: । हारै: किरीटैमुकुटैरुष्णीषै: किड॒किणीगणै:
sañjaya uvāca |
chatrair ābharaṇair vastrair mālyaiś ca sugandhibhiḥ |
hāraiḥ kirīṭair mukuṭair uṣṇīṣaiḥ kiḍakiṇīgaṇaiḥ ||
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ആ യുദ്ധഭൂമി ഛത്രങ്ങൾ, ആഭരണങ്ങൾ, വസ്ത്രങ്ങൾ, സുഗന്ധപുഷ്പമാലകൾ, ഹാരങ്ങൾ, കിരീടങ്ങൾ, മുകുടങ്ങൾ, ഉഷ്ണീഷങ്ങൾ, കിങ്കിണികളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് നിറഞ്ഞിരുന്നു. അതേ ഇടത്ത് മുറിഞ്ഞ കൈകാലുകൾ, കുണ്ഡലങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച തലകൾ, തകർന്ന രഥങ്ങൾ, കൊല്ലപ്പെട്ട ആനകളും കുതിരകളും കിടന്നു. രഥീയോദ്ധാക്കളും ധ്വജങ്ങളും നശിച്ച നഗരസദൃശമായ ശൂന്യരഥങ്ങളെ സവാരിയില്ലാത്ത ഭീതിഗ്രസ്ത കുതിരകൾ ഇങ്ങോട്ടും അങ്ങോട്ടും വലിച്ചിഴച്ചു. ഇങ്ങനെ വൈഭവവും വിനാശവും ഒരുമിച്ച് നിറഞ്ഞ ആ സ്ഥലം നക്ഷത്രനിറഞ്ഞ ആകാശംപോലെ വിചിത്രമായി ദീപ്തമായി തോന്നി.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse juxtaposes royal splendor with the wreckage of battle, underscoring the Mahābhārata’s recurring ethical insight: worldly glory (ornaments, crowns, banners) is transient, and when pursued through violence it culminates in suffering and death. The ‘starry’ beauty of the field is morally unsettling—an aesthetic surface masking human loss.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra the दृश्य of the Kurukṣetra battlefield: royal insignia and precious adornments lie scattered amid destruction. The description conveys the scale of slaughter and the collapse of martial order—empty chariots, fallen standards, and the remnants of warriors and animals.
Ask anything about this verse
Curious about the meaning, context, or a word? Ask, and continue the conversation in the Vedapath app.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.