Adhyaya 181

Verse 1

संजय कहते हैं--राजन! राक्षस अलायुधका वध करके घटोत्कच मन-ही-मन बड़ा प्रसन्न हुआ और वह आपकी सेनाके सामने खड़ा हो नाना प्रकारसे सिंहनाद करने लगा

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ! രാക്ഷസനായ അലയുധനെ വധിച്ച ശേഷം ഘടോത്കചൻ മനസ്സിൽ അത്യന്തം സന്തുഷ്ടനായി; നിങ്ങളുടെ സൈന്യത്തിന്റെ മുന്നിൽ നിന്നുകൊണ്ട് പലവിധത്തിൽ സിംഹനാദം മുഴക്കിത്തുടങ്ങി.

Verse 2

तस्य तं॑ तुमुलं शब्दं श्रुत्वा कुउजरकम्पनम्‌ | तावकानां महाराज भयमासीत्‌ सुदारुणम्‌,महाराज! उसकी वह भयंकर गर्जना हाथियोंको भी कँपा देनेवाली थी। उसे सुनकर आपके योद्धाओंके मनमें अत्यन्त दारुण भय समा गया

മഹാരാജാവേ! അവന്റെ ആ ഭയങ്കര ഗർജ്ജനം ആനകളെയും വിറപ്പിക്കുന്നതായിരുന്നു. അത് കേട്ടപ്പോൾ നിങ്ങളുടെ യോദ്ധാക്കളുടെ മനസ്സിൽ അത്യന്തം ദാരുണമായ ഭയം നിറഞ്ഞു.

Verse 3

अलायुधविषफक्त तु भैमसेनिं महाबलम्‌ । दृष्टवा कर्णो महाबाहु: पञज्चालान्‌ समुपाद्रवत्‌,जिस समय महाबली घटोत्कच अलायुधके साथ उलझा हुआ था, उस समय उसे उस अवस्थामें देखकर महाबाहु कर्णने पांचालोंपर धावा किया

അലായുധനോടൊപ്പം വിഷബാധിതനായി മുറിവേറ്റ നിലയിൽ ഭീമസേനപുത്രനായ മഹാബലൻ ഘടോത്കചൻ ഘോരയുദ്ധത്തിൽ കുടുങ്ങിയിരിക്കുന്നതു കണ്ട മഹാബാഹു കർണ്ണൻ അവസരം പിടിച്ച് പാഞ്ചാലന്മാരുടെ മേൽ പാഞ്ഞുകയറി।

Verse 4

दशभिर्दशभिर्बाणैर्धुश्द्युम्मशिखण्डिनौ । दृढै: पूर्णायतोत्सूष्टैबिंभेद नतपर्वभि:,उसने पूर्णतः खींचकर छोड़े गये झुकी हुई गाँठवाले दस-दस सुदृढ़ बाणोंद्वारा धृष्टद्युम्न और शिखण्डीको घायल कर दिया

പൂർണ്ണമായി വലിച്ചുവിട്ട, വളഞ്ഞ കെട്ടുകളുള്ള, ദൃഢമായ പത്ത് പത്ത് അമ്പുകളുടെ പ്രഹാരത്തോടെ അവൻ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനെയും ശിഖണ്ഡിയെയും—ഇരുവരെയും തുളച്ച് മുറിവേൽപ്പിച്ചു।

Verse 5

ततः परमनाराचैर्युधामन्यूत्तमौजसौ । सात्यकिं च रथोदारं कम्पयामास मार्गणै:,तत्पश्चात्‌ उसने अच्छे-अच्छे नाराचोंद्वारा युधामन्यु और उत्तमौजाको तथा अनेक बाणोंसे उदार महारथी सात्यकिको भी कम्पित कर दिया

അതിനുശേഷം അവൻ ശ്രേഷ്ഠ നാരാചങ്ങളാൽ യുധാമന്യുവിനെയും ഉത്തമൗജസിനെയും കുലുക്കി; അനേകം അമ്പുകളാൽ ഉദാരനായ മഹാരഥി സാത്യകിയെയും തളർത്തി।

Verse 6

तेषामप्यस्यतां संख्ये सर्वेषां सव्यदक्षिणम्‌ । मण्डलान्येव चापानि व्यदृश्यन्त जनाधिप,नरेश्वर! वे सात्यकि आदि भी बायें-दायें बाण चला रहे थे। उस समय उन सबके धनुष भी मण्डलाकार ही दिखायी देते थे

ജനാധിപനേ! ആ യുദ്ധത്തിൽ സാത്യകി മുതലായ എല്ലാവരും ഇടത്തേക്കും വലത്തേക്കും ഒരുപോലെ അമ്പെയ്തപ്പോൾ, അവരുടെ വില്ലുകൾ വൃത്തമണ്ഡലങ്ങളായി തന്നെയായിരുന്നു ദൃശ്യമാകുന്നത്।

Verse 7

तेषां ज्यातलनिर्घोषो रथनेमिस्वनश्न ह । मेघानामिव घ॒र्मान्ति बभूव तुमुलो निशि

ആ രാത്രിയിൽ അവരുടെ വില്ലുനാരുകളുടെ ടങ്കാരവും രഥചക്രങ്ങളുടെ ഗർജ്ജനവും ചേർന്ന് ഒരു ഭീകര കലഹമായി ഉയർന്നു—ഘർമാന്തത്തിലെ മഴമേഘങ്ങളുടെ ഇടിമുഴക്കത്തെപ്പോലെ।

Verse 8

ज्यानेमिघोषस्तनयित्नुमान्‌ वै धनुस्तडिन्मण्डलकेतुशृड्भ: । शरौघवर्षाकुलवृष्टि मां श्व संग्राममेघ: स बभूव राजन्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ, അവൻ യുദ്ധത്തിന്റെ മഴക്കാല മേഘംപോലെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. ധനുസ്സിന്റെ പ്രത്യഞ്ചയുടെ ഗർജ്ജനവും രഥചക്രങ്ങളുടെ ഘർഘരനാദവും ആ മേഘത്തിന്റെ ഇടിമുഴക്കമായി; ധനുസ്സ് മിന്നൽവലയത്തെപ്പോലെ ദീപ്തമായി; ധ്വജാഗ്രം ആ മേഘത്തിന്റെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന ശിഖരമായി ഉയർന്നു; അമ്പുകളുടെ ഘനവർഷം അവൻ പെയ്ത മഴയായി യുദ്ധഭൂമിയിൽ പതിച്ചു।

Verse 9

तददभुतं शैल इवाप्रकम्पो वर्ष महाशैलसमानसार: । विध्वंसयामास रणे नरेन्द्र वैकर्तन: शत्रुगणावमर्दी

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ, തുടർന്ന് വൈകർത്തനനായ കർണ്ണൻ—പർവതംപോലെ അചഞ്ചലൻ, മഹാശൈലസമമായ പ്രബലൻ, ശത്രുസമൂഹങ്ങളെ മർദ്ദിക്കുന്നവൻ—യുദ്ധത്തിൽ ആ അത്ഭുതകരമായ അമ്പുവർഷത്തെ തകർത്തു നശിപ്പിച്ചു।

Verse 10

ततोअतुलैर्वज़निपातकल्पै: शितै: शरै: काञ्चनचित्रपुड्खै: । शत्रून्‌ व्यपोहत्‌ समरे महात्मा वैकर्तन: पुत्रहिते रतस्ते

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അതിനുശേഷം നിങ്ങളുടെ പുത്രന്മാരുടെ ഹിതത്തിൽ നിരതനായ മഹാത്മാവായ വൈകർത്തന കർണ്ണൻ, സ്വർണ്ണവർണ്ണത്തിലുള്ള വിചിത്ര പുഛങ്ങളുള്ള, അതുല്യമായ മൂർച്ചയുള്ള, വജ്രാഘാതംപോലെ പതിക്കുന്ന അമ്പുകളാൽ യുദ്ധത്തിൽ ശത്രുക്കളെ പിന്തള്ളിച്ചു।

Verse 11

संछिन्नभिन्नध्वजिनश्व केचित्‌ केचिच्छरैरदितभिन्नदेहा: | केचिद्‌ विसूता विहयाश्न केचिद्‌ वैकर्तनेनाशु कृता बभूवु:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അവിടെ വൈകർത്തനൻ ഉടൻ തന്നെ ചിലരുടെ ധ്വജങ്ങളെ ഛിന്നഭിന്നമാക്കി; ചിലരുടെ ദേഹങ്ങളെ അമ്പുകളാൽ പീഡിപ്പിച്ച് പിളർത്തി; ചിലരെ സാരഥിയില്ലാത്തവരാക്കി, ചിലരെ കുതിരകളില്ലാത്തവരാക്കി।

Verse 12

अविन्दमानास्त्वथ शर्म संख्ये यौधिष्ठिरं ते बलमभ्यपद्यन्‌ । तान्‌ प्रेक्ष्य भग्नान्‌ विमुखीकृतांश्व घटोत्कचो रोषमतीव चक्रे

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—പിന്നീട് യുദ്ധക്കളത്തിൽ ആശ്രയമോ ശാന്തിയോ കണ്ടെത്താനാകാതെ അവർ യുധിഷ്ഠിരന്റെ സൈന്യത്തിലേക്ക് അഭയം തേടി നീങ്ങി. അവരെ തകർന്നവരായും പിൻതിരിഞ്ഞവരായും കണ്ടപ്പോൾ ഘടോത്കചൻ അത്യന്തം ക്രോധത്തിൽ ജ്വലിച്ചു।

Verse 13

योद्धालोग युद्धमें किसी तरह चैन न पाकर युधिष्छिरकी सेनामें घुसने लगे। उन्हें तितर- बितर और युद्धसे विमुख हुआ देख घटोत्कचको बड़ा रोष हुआ ।।

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—യുദ്ധത്തിന്റെ തിരക്കിൽ ഒരു നിമിഷം പോലും ആശ്വാസം ലഭിക്കാതെ യോദ്ധാക്കൾ യുധിഷ്ഠിരന്റെ സൈന്യത്തിലേക്ക് കയറിത്തുടങ്ങി. അവരെ ചിതറിപ്പോയവരായും യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് വിമുഖരായവരായും കണ്ടപ്പോൾ ഘടോത്കചൻ ഉഗ്രകോപത്തിൽ ആകുലനായി. സ്വർണ്ണവും രത്നങ്ങളും പതിപ്പിച്ച ദീപ്തമായ ശ്രേഷ്ഠരഥത്തിൽ കയറി സിംഹത്തെപ്പോലെ ഗർജിച്ചു; പിന്നെ വൈകർത്തനൻ കർണ്ണന്റെ അടുത്തേക്ക് ചെന്നു ഇടിമിന്നലുപോലെ കഠിനവും ഭയാനകവുമായ അമ്പുകളാൽ അവനെ കുത്തിത്തുളച്ചു.

Verse 14

तौ कर्णिनाराचशिलीमुखैश्न नालीकदण्डासनवत्सदन्तै: । वराहकर्णै: सविपाठशच्ञैः क्षुयप्रवर्षश्न विनेदतु: खम्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അവർ ഇരുവരും കർണീ, നാരാച, ശിലീമുഖ, നാളീക, ദണ്ഡ, ആസന, വത്സദന്ത, വരാഹകർണ, വിപാട, ശൃംഗ, ക്ഷുര തുടങ്ങിയ അമ്പുകളുടെ മഴ പെയ്യിച്ചുകൊണ്ട്, ധനുര്‍നാദത്തിന്റെ ഗർജനയാൽ ആകാശത്തെ മുഴക്കിത്തുടങ്ങി.

Verse 15

तद्‌ बाणधारावृतमन्तरिक्षं तिर्यग्गताभि: समरे रराज । सुवर्णपुडुखज्वलितप्र भाभि- विचित्रपुष्पाभिरिव स्रजाभि:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ആ സമരത്തിൽ അമ്പുകളുടെ ധാരകൾ മൂടിയ അന്തരീക്ഷം, ചെരിഞ്ഞ് പായുന്ന അമ്പുകളുടെ സ്വർണ്ണപക്ഷങ്ങളിൽ നിന്ന് പടരുന്ന ജ്വലിതപ്രഭയാൽ അതിവിശേഷമായി തിളങ്ങി; പലവർണ്ണ പുഷ്പമാലകളാൽ ആകാശം അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതുപോലെ തോന്നി.

Verse 16

समाहितावप्रतिमप्रभावा- वन्योन्यमाजघ्नतुरुत्तमास्त्रै: । तयोर्हि वीरोत्तमयोर्न कश्चिद्‌ ददर्श तस्मिन्‌ समरे विशेषम्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഇരുവരുടെയും മനസ്സ് സമാഹിതമായിരുന്നു; ഇരുവരും അപരിമിതപ്രഭാവശാലികൾ; ശ്രേഷ്ഠായുധങ്ങളാൽ പരസ്പരം പ്രഹരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. ആ സമരത്തിൽ ആ രണ്ടു വീരശ്രേഷ്ഠരിൽ ആരുടെയും പ്രത്യേക മേൽക്കൈ ആരും കണ്ടില്ല.

Verse 17

अतीव तच्चित्रमतुल्यरूपं बभूव युद्ध रविभीमसून्वो: । समाकुलं शस्त्रनिपातघोरं दिवीव राद्यंशुमतो: प्रमत्तम्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—സൂര്യപുത്രൻ കർണ്ണനും ഭീമപുത്രൻ ഘടോത്കചനുമിടയിലെ ആ യുദ്ധം അത്യന്തം വിചിത്രവും അതുല്യരൂപവുമായിരുന്നു. ആയുധങ്ങളുടെ ഇടിച്ചിറക്കത്തിൽ അത് ഭീകരവും കലുഷിതവുമായിത്തോന്നി; ദിവിയിൽ രാഹുവും ദീപ്തസൂര്യനും തമ്മിലുള്ള ഉന്മത്തസമരത്തെപ്പോലെ—അതിനു തുല്യം ഒന്നുമില്ല.

Verse 18

संजय उवाच घटोत्कचं यदा कर्णो न विशेषयते नृप । ततः प्रादुश्चकारोग्रमस्त्रमस्त्रविदां वर:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ! ആയുധവിദ്യയിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ കർണ്ണൻ ഘടോത്കചനെതിരെ തന്റെ മേന്മ ഇനി തെളിയിക്കാനാകാതെ വന്നപ്പോൾ, അവൻ ഒരു ഭയങ്കരമായ അസ്ത്രം പ്രദർശിപ്പിച്ചു.

Verse 19

तेनास्त्रेणावधीत्‌ तस्य रथं सहयसारथिम्‌ । विरथश्षापि हैडिम्बि: क्षिप्रमन्‍्तरधीयत

ആ അസ്ത്രംകൊണ്ട് അവൻ ഘടോത്കചന്റെ രഥം കുതിരകളും സാരഥിയും സഹിതം നശിപ്പിച്ചു. രഥരഹിതനായിട്ടും ഹൈഡിംബി ഘടോത്കചൻ ക്ഷണത്തിൽ അവിടെ നിന്ന് അദൃശനായിത്തീർന്നു.

Verse 20

ध्ृतराष्ट्र ववाच तस्मिन्नन्तहिते तूर्ण कूटयोधिनि राक्षसे । मामकै: प्रतिपन्नं यत्‌ तन्‍्ममाचक्ष्व संजय

ധൃതരാഷ്ട്രൻ പറഞ്ഞു—സഞ്ജയാ! മായായുദ്ധം ചെയ്യുന്ന ആ രാക്ഷസൻ പെട്ടെന്ന് അദൃശനായപ്പോൾ, എന്റെ പുത്രന്മാർ എന്ത് മനസ്സിലാക്കി, എന്ത് തീരുമാനിച്ചു, പിന്നെ എന്ത് ചെയ്തു—എനിക്ക് പറയുക.

Verse 21

संजय उवाच अन्तर्त्तितं राक्षसेन्द्रं विदित्वा सम्प्राक्रोशन्‌ कुरव: सर्व एव । कं नायं राक्षस: कूटयोधी हन्यात्‌ कर्ण समरे5दृश्यमान:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—മഹാരാജാവേ! രാക്ഷസരാജൻ അദൃശനായെന്ന് അറിഞ്ഞ ഉടൻ കുരുവീരന്മാർ എല്ലാവരും ഒരുമിച്ച് നിലവിളിച്ചു—“കൂടയുദ്ധം ചെയ്യുന്ന ഈ രാക്ഷസൻ യുദ്ധഭൂമിയിൽ കാണപ്പെടുന്നില്ലെങ്കിൽ, ആരെയാണ് അവൻ കൊല്ലാതെ വിടുക? കർണ്ണനെ എങ്ങനെ കൊല്ലാതെ വിടും?”

Verse 22

ततः कर्णो लघुचित्रास्त्रयो धी सर्वा दिश: प्रावणोद्‌ बाणजालै: । न वै किज्चित्‌ प्रापतत्‌ तत्र भूत॑ तमोभूते सायकैरन्तरिक्षे

പിന്നീട് വേഗത്തിലും വിചിത്രമായ രീതിയിലും അസ്ത്രങ്ങൾ പ്രയോഗിക്കാൻ നിപുണനായ കർണ്ണൻ അമ്പുകളുടെ ജാലംകൊണ്ട് എല്ലാ ദിക്കുകളും മൂടി. അമ്പുകൾ നിറഞ്ഞ ആകാശം ഇരുണ്ടതുപോലെ തോന്നിയെങ്കിലും, അവിടെ നിന്ന് മുകളിൽ നിന്ന് ഒരു ജീവിയും വീണില്ല.

Verse 23

नैवाददानो न च संदधानो न चेषुधी: स्पृश्यमान: कराग्रै: । अदृश्यद्‌ वै लाघवात सूतपुत्र: सर्व बाणैश्छादयानो<न्तरिक्षम्‌

സൂതപുത്രനായ കർണ്ണൻ അതിവേഗത്തിൽ അമ്പുകളാൽ മുഴുവൻ ആകാശവും മൂടിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, അവന്റെ ലാഘവം മൂലം—അവൻ എപ്പോൾ വിരൽത്തുമ്പുകളാൽ തൂണീർ സ്പർശിക്കുന്നു, എപ്പോൾ ശരങ്ങൾ എടുക്കുന്നു, എപ്പോൾ അവയെ ധനുസ്സിൽ ഘടിപ്പിക്കുന്നു—ഒന്നും കാണാനായില്ല.

Verse 24

ततो मायां दारुणामन्तरिक्षे घोरां भीमां विहितां राक्षसेन । अपश्याम लोहिता भ्रप्रकाशां देदीप्यन्तीमग्निशिखामिवोग्राम्‌

അതിന് ശേഷം ആകാശത്തിൽ ആ രാക്ഷസൻ ഒരുക്കിയ ഘോരവും ദാരുണവും ഭീകരവുമായ മായ ഞങ്ങൾ കണ്ടു. ആദ്യം അത് ചുവന്ന മേഘപ്രഭയായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; പിന്നെ ഉഗ്രമായ അഗ്നിശിഖപോലെ ജ്വലിച്ചു പൊങ്ങി.

Verse 25

ततस्तस्यां विद्युत: प्रादुरास- न्नुल्काश्चापि ज्वलिता: कौरवेन्द्र । घोषश्नास्या: प्रादुरासीत्‌ सुघोर: सहस्रशो नदतां दुन्दुभीनाम्‌

കൗരവേന്ദ്രാ! അന്നേ നിമിഷം അവിടെ മിന്നലുകൾ പെട്ടെന്ന് തെളിഞ്ഞു, ജ്വലിക്കുന്ന ഉൽക്കകൾ വീഴാൻ തുടങ്ങി. കൗരവരാജാ! ആയിരക്കണക്കിന് ദുന്ദുഭികൾ ഒരുമിച്ച് മുഴങ്ങുന്നതുപോലെ അത്യന്തം ഘോരവും അപശകുനസൂചകവുമായ ഗർജ്ജനവും ഉയർന്നു.

Verse 26

ततः: शरा: प्रापतन्‌ रुक्मपुड्खा: शक्‍्त्यृष्टिप्रासमुसलान्यायुधानि । परश्वधास्तैलधौताश्न खड््‌गा: प्रदीप्ताग्रास्तोमरा: पट्टिशाश्ष

അതിനുശേഷം സ്വർണ്ണപ്പക്ഷങ്ങളുള്ള അമ്പുകൾ മഴപോലെ പതിച്ചു. ശക്തി, ഋഷ്ടി, പ്രാസം, മുസലം മുതലായ ആയുധങ്ങൾ; പരശ്വധങ്ങൾ; എണ്ണയിൽ മിനുക്കിയ വാളുകൾ; ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്രങ്ങളുള്ള തോമരങ്ങളും പട്ടിശങ്ങളും—എല്ലാം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു ചുറ്റുമെങ്ങും പറന്നു.

Verse 27

मयूखिन: परिघा लोहबद्धा गदाश्षित्रा: शितधाराश्न शूला: | गुर्व्यों गदा हेमपट्टावनद्धा: शतचघ्न्यश्न प्रादुरासन्‌ समन्‍्तात्‌

പിന്നീട് എല്ലാദിക്കുകളിലും കിരണമയമായ പരിഘങ്ങൾ, ഇരുമ്പുകൊണ്ട് ബന്ധിച്ച വിചിത്ര ഗദകൾ, മൂർച്ചയുള്ള ധാരയുള്ള ശൂലങ്ങൾ, സ്വർണ്ണപ്പട്ടികളാൽ പൊതിഞ്ഞ ഭാരമേറിയ ഗദകൾ, ശതഘ്നികൾ എന്നിവയും ചുറ്റുമെങ്ങും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 28

महाशिलाश्षापतंस्तत्र तत्र सहस्रश: साशनयश्न वज्ा: | चक्राणि चानेकशतक्षुराणि प्रादुर्बभूवुज्वलनप्रभाणि

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അവിടെയും ചുറ്റുമുള്ള പല സ്ഥലങ്ങളിലും ആയിരക്കണക്കിന് മഹാശിലകൾ പതിക്കാൻ തുടങ്ങി; മിന്നലോടുകൂടിയ വജ്രാഘാതങ്ങൾ വീണു. അഗ്നിപ്രഭപോലെ ജ്വലിക്കുന്ന അനേകം ചക്രങ്ങളും നൂറുകണക്കിന് ക്ഷുരായുധങ്ങളും പെട്ടെന്ന് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 29

तां शक्तिपाषाणपर श्र धानां प्रासासिवज्ञाशनिमुद्गराणाम्‌ । वृष्टिं विशालां ज्वलितां पतन्‍्तीं कर्ण: शरौघैर्न शशाक हन्तुम्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ശക്തി, പാറ, പരശു, പ്രാസം, ഖഡ്ഗം, വജ്രസമമായ ക്ഷേപണങ്ങൾ, മിന്നലുപോലുള്ള ശരങ്ങൾ, മുദ്ഗരങ്ങൾ—ഇവയുടെ ആ വിശാലവും ജ്വലിതവുമായ ആയുധവൃഷ്ടി താഴേക്ക് പതിച്ചു; എങ്കിലും കർണ്ണൻ ശരപ്രവാഹങ്ങളാലും അതിനെ നശിപ്പിക്കാനോ തടയാനോ കഴിഞ്ഞില്ല.

Verse 30

शक्ति, प्रस्तर, फरसे, प्रास, खड्ग, वज्र, बिजली और मुदगरोंकी गिरती हुई उस ज्वालापूर्ण विशाल वर्षाको कर्ण अपने बाणसमूहोंद्वारा नष्ट न कर सका ।।

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ശക്തി, പാറ, പരശു, പ്രാസം, ഖഡ്ഗം, വജ്രം, മിന്നൽപോലുള്ള പ്രഹരങ്ങൾ, മുദ്ഗരം—ഇവയുടെ ആ ജ്വാലാഭരിതമായ വിശാല ആയുധവൃഷ്ടി പതിക്കുമ്പോൾ, കർണ്ണൻ തന്റെ ശരസമൂഹങ്ങളാൽ അതിനെ നശിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. ശരാഘാതത്തിൽ പരിക്കേറ്റ് വീഴുന്ന കുതിരകളുടെയും, വജ്രാഘാതംപോലെ തകർന്നു വീഴുന്ന ആനകളുടെയും, ശിലാഘാതത്തിൽ പതിക്കുന്ന മഹാരഥന്മാരുടെയും മഹത്തായ ഭീകര നാദം അവിടെ ഉയർന്നു.

Verse 31

सुभीमनानाविधश्त्रपातै- घटोत्कचेनाभिहतं समन्तात्‌ | दौर्योधनं वै बलमार्तरूप- मावर्तमानं ददृशे भ्रमत्‌ तत्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഘടോത്കചൻ പ്രയോഗിച്ച അത്യന്തം ഭീകരവും നാനാവിധവുമായ അസ്ത്ര-ശസ്ത്രവൃഷ്ടികളാൽ എല്ലാടത്തുനിന്നും പ്രഹരിക്കപ്പെട്ട ദുര്യോധനന്റെ സൈന്യം ആർത്തരൂപമായി, ഇങ്ങോട്ടും അങ്ങോട്ടും ചുറ്റി, പിന്മാറി, ആശയക്കുഴപ്പത്തിൽ വട്ടംകറങ്ങുന്നതായി കാണപ്പെട്ടു.

Verse 32

हाहाकृतं सम्परिवर्तमानं संलीयमानं च विषण्णरूपम्‌ | ते त्वार्यभावात्‌ पुरुषप्रवीरा: पराड्मुखा नो बभूवुस्तदानीम्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—സാധാരണ സൈനികർ ‘ഹാ ഹാ’ എന്നു നിലവിളിച്ച് ആശയക്കുഴപ്പത്തിൽ ഇങ്ങോട്ടും അങ്ങോട്ടും ഓടി, ഒളിച്ചുമാറി, വിഷണ്ണരൂപം ധരിച്ചു; എന്നാൽ പുരുഷപ്രവീരന്മാരായ ശ്രേഷ്ഠവീരർ ആർയഭാവധർമ്മത്തിൽ സ്ഥിരരായതിനാൽ, അന്നേരവും യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് മുഖം തിരിച്ചില്ല.

Verse 33

तां राक्षसीं भीमरूपां सुघोरां वृष्टिं महाशस्त्रमयीं पतन्तीम्‌ । दृष्टवा बलौघांश्व निपात्यमानान्‌ महद्‌ भयं तव पुत्रान्‌ विवेश

രാക്ഷസീഭാവമുള്ള, ഭീമാകാരമായ, അത്യന്തം ഘോരമായ മഹാശസ്ത്രമയമായ ആ വൃഷ്ടി പതിക്കുമ്പോൾ കണ്ടും, സൈന്യസമൂഹങ്ങൾ നിലംപതിക്കപ്പെടുന്നതു കണ്ടും, നിന്റെ പുത്രന്മാരുടെ ഹൃദയങ്ങളിൽ മഹാഭയം പ്രവേശിച്ചു।

Verse 34

शिवाश्न वैश्वानरदीप्तजिदल्ना: सुभीमनादा: शतशो नदन्ती: । रक्षोगणान्‌ नर्दतश्चापि वीक्ष्य नरेन्द्र योधा व्यथिता बभूवु:

നരേന്ദ്രാ! അഗ്നിപോലെ ദീപ്തമായ നാവുകളുള്ള, അതിഭീമനാദം മുഴക്കുന്ന നൂറുകണക്കിന് ശിവകൾ കുരയ്ക്കുന്നതും, രാക്ഷസഗണങ്ങൾ ഗർജിക്കുന്നതും കണ്ടപ്പോൾ നിന്റെ യോദ്ധാക്കൾ വ്യാകുലരായി।

Verse 35

ते दीप्तजिद्दानलतीकक्षणदंष्टा विभीषणा: शैलनिकाशकाया: । नभोगता: शक्तिविषक्तहस्ता मेघा व्यमुज्चन्निव वृष्टिमुग्राम्‌

പർവ്വതസമാനമായ മഹാകായരായി, ദീപ്തമായ നാവുകൊണ്ട് അഗ്നി ഊതുന്ന, മൂർച്ചയുള്ള ദംഷ്ട്രകളുള്ള ആ ഭീകരരാക്ഷസർ കൈകളിൽ ശക്തി പിടിച്ച് ആകാശത്തിലേക്ക് ഉയർന്ന്, മേഘങ്ങൾപോലെ കൗരവസൈന്യത്തിന്മേൽ ഉഗ്രമായ ആയുധവൃഷ്ടി ചൊരിയാൻ തുടങ്ങി।

Verse 36

तैराहतास्ते शरशक्तिशूलै- गदाभिरुग्रै: परिचैश्व दीप्तै: । वजै: पिनाकैरशनिप्रहारै: शतध्निचक्रैर्मथिताश्व पेतु:

ആ നിശാചരർ ചൊരിഞ്ഞ അമ്പുകൾ, ശക്തികൾ, ശൂലങ്ങൾ, ഉഗ്രഗദകൾ, ജ്വലിക്കുന്ന പരിഘങ്ങൾ; കൂടാതെ വജ്രങ്ങൾ, പിനാകങ്ങൾ, മിന്നൽപോലുള്ള പ്രഹാരങ്ങൾ, ശതഘ്നികൾ, ചക്രങ്ങൾ എന്നിവയുടെ അടികളാൽ തകർന്ന കൗരവയോദ്ധാക്കൾ ഒരൊരുത്തരായി മരിച്ചുകൊണ്ട് ഭൂമിയിലേക്കു വീഴാൻ തുടങ്ങി।

Verse 37

शूला भुशुण्ड्यो5श्मगुडा: शतघ्न्य: स्थूणाश्न कार्ष्णायसपट्टनद्धा: । तेडवाकिरंस्तव पुत्रस्य सैन्यं ततो रौद्रें कश्मलं प्रादुरासीत्‌

രാജൻ! ആ രാക്ഷസർ നിന്റെ പുത്രന്റെ സൈന്യത്തിന്മേൽ തുടർച്ചയായി ശൂലങ്ങൾ, ഭുശുണ്ഡി ക്ഷിപണികൾ, കല്ലുരുണ്ടകൾ, ശതഘ്നികൾ, ഇരുമ്പുപാളികളാൽ ബന്ധിച്ച തൂണുപോലുള്ള ആയുധങ്ങൾ എന്നിവ ചൊരിഞ്ഞു; അതിനാൽ നിന്റെ സൈന്യത്തെ ഭീകരമായ മോഹവും പരിഭ്രാന്തിയും പിടികൂടി।

Verse 38

विकीर्णनन्त्रा विहतैरुत्तमाड्रै: सम्भग्नाड्ा: शिश्यिरे तत्र शूरा: छिन्ना हया: कुज्जराश्नापि भग्ना: संचूर्णिताश्वैव रथा: शिलाभि:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—വൻ പാറക്കല്ലുകളുടെ പ്രഹരത്തിൽ വീരന്മാരുടെ തലകൾ ചതഞ്ഞു, അവയവങ്ങൾ തകർന്നു, ആന്ത്രങ്ങൾ പുറത്തുവീണ് ചിതറിപ്പോയി; അങ്ങനെ തന്നെയവർ ഭൂമിയിൽ കിടന്നു. കുതിരകൾ കഷണങ്ങളായി, ആനകൾ ചതഞ്ഞ് വികലമായി, രഥങ്ങൾ കല്ലുകളുടെ അടിയിൽ തകർന്നു ചിതറിപ്പോയി.

Verse 39

एवं महच्छस्त्रवर्ष सृजन्त- स्ते यातुधाना भुवि घोररूपा: । मायासृष्टास्तत्र घटोत्कचेन नामुज्चन्‌ वै याचमानं न भीतम्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ മഹത്തായ ആയുധവർഷം ചൊരിഞ്ഞുകൊണ്ട് ആ യാതുധാനങ്ങൾ ഭൂമിയിൽ ഭീകരരൂപം ധരിച്ചു പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. ഘടോത്കചനുടെ മായയാൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട അവർ, ഭയന്ന് ജീവൻ യാചിക്കുന്നവനെയ്ക്കൂടി വിട്ടുകളയില്ലായിരുന്നു.

Verse 40

तस्मिन्‌ घोरे कुरुवीरावमर्दे कालोत्सूष्टे क्षत्रियाणामभावे । ते वै भग्ना: सहसा व्यद्रवन्त प्राक्रोशन्त: कौरवा: सर्व एव

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—കുരുവീരന്മാരെ തകർക്കുന്ന ആ ഭീകരസംഘർഷം, ക്ഷത്രിയരുടെ അന്തത്തിനായി സാക്ഷാൽ കാലം തന്നെ വിട്ടയച്ചതുപോലെ തോന്നി. അതിൽ കൌരവരുടെ ധൈര്യം തകർന്നു; അവർ നിലവിളിച്ചുകൊണ്ട് പെട്ടെന്ന് ഓടിപ്പോയി.

Verse 41

पलायबध्वं कुरवो नैतदस्ति सेन्द्रा देवा घ्नन्ति नः पाण्डवार्थे तथा तेषां मज्जतां भारतानां तस्मिन्‌ द्वीप: सूतपुत्रो बभूव

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—“ഓ കുരുക്കളേ, ഓടിപ്പോവിൻ; മറ്റൊരു വഴിയില്ല, ഈ സൈന്യത്തെ രക്ഷിക്കാനാവില്ല. പാണ്ഡവർക്കായി ഇന്ദ്രനോടുകൂടിയ ദേവന്മാർ തന്നെ വന്ന് നമ്മെ വധിക്കുന്നു.” ഇങ്ങനെ ആ സമരസമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്ന ഭാരതയോദ്ധാക്കൾക്ക് സൂതപുത്രൻ കർണ്ണൻ ദ്വീപുപോലെ ആശ്രയമായി.

Verse 42

तस्मिन्‌ संक्रन्दे तुमुले वर्तमाने सैन्ये भग्ने लीयमाने कुरूणाम्‌ । अनीकानां प्रविभागे5प्रकाशे नाज्ञायन्त कुरवो नेतरे च

ആ ഭീകരവും കലഹപൂർണ്ണവുമായ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചപ്പോൾ—കൌരവസൈന്യം തകർന്നു ഓടി ഒളിച്ചുകൂടി, സേനാവിഭാഗങ്ങളുടെ ക്രമം മാഞ്ഞുപോയപ്പോൾ—അവിടെ കൌരവരെയോ പാണ്ഡവരെയോ തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയാതെപോയി.

Verse 43

निर्मयदि विद्रवे घोररूपे सर्वा दिश: प्रेक्षमाणा: सम शून्या: । तां शस्त्रवृष्टिमुरसा गाहमानं कर्ण स्मैकं तत्र राजन्नपश्यन्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ആ ഭീകരമായ പിന്മാറ്റത്തിൽ ആളുകൾ ചുറ്റും നോക്കിയപ്പോൾ എല്ലാ ദിക്കുകളും ഒരുപോലെ ശൂന്യമെന്നു തോന്നി. എന്നാൽ, രാജാവേ, അവിടെ കർണ്ണൻ ഒരുത്തനെയേ കണ്ടുള്ളൂ—വക്ഷസ്ഥലം തുറന്ന് ആയുധമഴയിൽ കുതിച്ചിറങ്ങി, യുദ്ധചുഴലിക്കാറ്റിലും അചഞ്ചലനായി മുന്നേറുന്നവൻ.

Verse 44

उस मर्यादारहित और भयंकर युद्धमें जब भगदड़ पड़ गयी, उस समय भागे हुए सैनिक सारी दिशाओंको सूनी देखते थे। राजन! वहाँ लोगोंको एकमात्र कर्ण ही उस शस्त्रवर्षको छातीपर झेलता हुआ दिखायी दिया ।।

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അതിനുശേഷം രാക്ഷസന്റെ ദിവ്യമായ മായയോടു പോരാടിക്കൊണ്ടിരുന്ന സൂതപുത്രൻ കർണ്ണൻ, സംയമവും ധൈര്യവും കൈവിടാതെ, തന്റെ അമ്പുകളാൽ ആകാശം മൂടി. യുദ്ധത്തിൽ മഹാവീരനു യോജിച്ച ദുഷ്കരകർമ്മം ചെയ്തിട്ടും, ഭീകരമായ ആയുധമഴയിലും മറ്റുള്ളവർ തകർന്നു ഓടിയപ്പോഴും അവൻ മോഹത്തിലായില്ല.

Verse 45

ततो भीता: समुदैक्षन्त कर्ण राजन सर्वे सैन्धवा बाह्निकाश्न । असम्मोहं पूजयन्तो<स्य संख्ये सम्पश्यन्तो विजयं राक्षसस्य

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ, രാജാവേ, സിന്ധുവിന്റെയും ബാഹ്ലീകത്തിന്റെയും എല്ലാ യോദ്ധാക്കളും ഭീതിയോടെ കർണ്ണനെ നോക്കി. യുദ്ധഭൂമിയിൽ രാക്ഷസന്റെ വിജയം കണ്ടിട്ടും, കർണ്ണൻ മോഹത്തിലാകാതിരുന്ന സ്ഥിരബുദ്ധിയെ അവർ വീണ്ടും വീണ്ടും പുകഴ്ത്തി ആദരിച്ചു.

Verse 46

तेनोत्सृष्टा चक्रयुक्ता शतघ्नी सम॑ सर्वाश्वितुरो5श्चाञज्जघान । ते जानुभिर्जगतीमन्वपद्यन्‌ गतासवो निर्दशनाक्षिजिह्वा:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ ഘടോത്കചൻ ചക്രം ഘടിപ്പിച്ച ശതഘ്നി എറിഞ്ഞു; അതുകൊണ്ട് കർണ്ണന്റെ നാലു വേഗശാലി കുതിരകളും ഒരുമിച്ച് വീണു. ജീവൻ വിട്ട അവ മുട്ടുകുത്തി ഭൂമിയിലേക്കു തകർന്നു വീണു; പല്ലുകളും കണ്ണുകളും നാവും പുറത്തേക്ക് തള്ളിനിന്നു.

Verse 47

ततो हताश्वादवरुह्म याना- दन्तर्मना: कुरुषु प्राद्रवत्सु । दिव्ये चास्त्रे मायया वध्यमाने नैवामुहाच्चिन्तयन्‌ प्राप्तकालम्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—പിന്നീട് കുതിരകൾ കൊല്ലപ്പെട്ടതിനാൽ കർണ്ണൻ രഥത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി. മനസ്സിനെ അന്തർമുഖമാക്കി, ചിത്തം ഏകാഗ്രമാക്കി, ഈ വേളയിൽ ചെയ്യേണ്ടത് എന്തെന്നു ചിന്തിച്ചു. കുരുസൈന്യം അക്രമമായി ഓടിക്കൊണ്ടിരിക്കെ, ഘടോത്കചന്റെ മായയാൽ അവന്റെ ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങളും നിഷ്ഫലമാകുമ്പോഴും, അവൻ മോഹത്തിലായില്ല; കാലോചിതമായ കര്‍ത്തവ്യത്തെ തന്നെയായിരുന്നു അവൻ വിചാരിച്ചത്.

Verse 48

ततोड<ब्रुवन्‌ कुरव: सर्व एव कर्ण दृष्टवा घोररूपां च मायाम्‌ | शकत्या रक्षो जहि कर्ण्य तूर्ण नश्यन्त्येते कुरवो धार्तराष्ट्रा:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ ആ ഭയങ്കരമായ രാക്ഷസീമായയെ കണ്ടു എല്ലാ കുരുക്കളും കർണനോട് പറഞ്ഞു—“ഹേ കർണാ! വാസവൻ (ഇന്ദ്രൻ) നൽകിയ ശക്തിയാൽ ഉടൻ ഈ രാക്ഷസനെ വധിക്ക; അല്ലെങ്കിൽ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരും കുരുക്കളും നശിച്ചുപോകുന്നു.”

Verse 49

करिष्यत: किज्च नो भीमपार्थो तपन्तमेनं जहि पाप॑ निशी्थे । यो नः संग्रामाद्‌ घोररूपाद विमुच्येत्‌ स नः पार्थान्‌ सबलान्‌ योधयेत

“ഭീമനും അർജുനനും നമ്മെ എന്തു ചെയ്യും? അർദ്ധരാത്രിയിൽ പീഡിപ്പിക്കുന്ന ഈ പാപിയായ രാക്ഷസനെ വധിക്ക. നമ്മിൽ ആരെങ്കിലും ഈ ഭയങ്കര യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടുകയാണെങ്കിൽ, അവൻ തന്നെയാണ് സൈന്യസഹിതം പാണ്ഡവരോട് യുദ്ധം ചെയ്യുക.”

Verse 50

तस्मादेनं राक्षसं घोररूप॑ शक्‍्त्या जहि त्वं दत्तया वासवेन । मा कौरवा: सर्व एवेन्द्रकल्पा रात्रियुद्धे कर्ण नेशु:ः सयोधा:

“അതുകൊണ്ട് വാസവൻ നൽകിയ ശക്തിയാൽ ഈ ഘോരരൂപ രാക്ഷസനെ വധിക്ക. ഹേ കർണാ! ഇന്ദ്രസമാന പരാക്രമമുള്ള എല്ലാ കൗരവരും അവരുടെ യോദ്ധാക്കളോടുകൂടെ രാത്രിയുദ്ധത്തിൽ നശിക്കാതിരിക്കട്ടെ.”

Verse 51

स वध्यमानो रक्षसा वै निशी्थे दृष्टवा राजंस्त्रास्यमानं बल॑ं च | महच्छुत्वा निनदं कौरवाणां मतिं दश्ने शक्तिमोक्षाय कर्ण:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ! നിശീഥകാലത്ത് രാക്ഷസന്റെ പ്രഹരത്തിൽ പീഡിതനായ കർണൻ തന്റെ സൈന്യം ഭീതിയിലായതു കണ്ടു; കൗരവരുടെ മഹാ കോലാഹലവും ആർത്തനാദവും കേട്ട് ഘടോത്കചനോടു ശക്തി പ്രയോഗിക്കുവാൻ തീരുമാനിച്ചു.

Verse 52

स वै क्रुद्ध: सिंह इवात्यमर्षी नामर्षयत्‌ प्रतिघातं रणेडसौ । शक्ति श्रेष्ठां वैजयन्तीमसहांं समाददे तस्य वध चिकीर्षन्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ക്രോധം നിറഞ്ഞ സിംഹംപോലെ അത്യന്തം അസഹിഷ്ണുവായ കർണൻ, യുദ്ധഭൂമിയിൽ ഘടോത്കചൻ നടത്തിയ പ്രതിഘാതം സഹിക്കാനായില്ല. ആ രാക്ഷസനെ വധിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു, ‘വൈജയന്തീ’ എന്ന ശ്രേഷ്ഠവും അപ്രതിരോധ്യവുമായ ശക്തി ആയുധം കൈയിലെടുത്തു.

Verse 53

यासौ राजजन्निहिता वर्षपूगान्‌ वधायाजौ सत्कृता फाल्गुनस्य । यां वै प्रादात्‌ सूतपुत्राय शक्रः शर्क्ति श्रेष्ठां कुण्डलाभ्यां निमाय

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ! യുദ്ധത്തിൽ ഫാൽഗുണനെ (അർജുനനെ) വധിക്കാനായി അനേകം വർഷങ്ങളായി ആദരത്തോടെ സൂക്ഷിച്ചിരുന്ന, ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) രണ്ട് കുണ്ഡലങ്ങൾക്ക് പകരമായി സൂതപുത്രൻ കർണന് നൽകിയിരുന്ന ആ ശ്രേഷ്ഠ ദിവ്യശക്തി—ഇപ്പോൾ പ്രയോഗിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 54

तां वै शक्ति लेलिहानां प्रदीप्तां पाशैर्युक्तामन्तकस्थेव जिह्दाम्‌ । मृत्यो: स्वसारं ज्वलितामिवोल्कां वैकर्तनः: प्राहिणोद्‌ राक्षमाय

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ! പാശബന്ധങ്ങളാൽ യുക്തമായി, ജ്വലിച്ച്, അന്തകന്റെ നാവുപോലെ എല്ലാം നക്കിവിഴുങ്ങാൻ ഒരുങ്ങി, മരണത്തിന്റെ സഹോദരിയെപ്പോലെയും ജ്വലിക്കുന്ന ഉൽക്കയെപ്പോലെയും തോന്നിയ ആ ശക്തിയെ വൈകർത്തനൻ കർണൻ രാക്ഷസൻ ഘടോത്കചനിലേക്കു എറിഞ്ഞു.

Verse 55

तामुत्तमां परकायावहन्त्रीं दृष्टवा शक्ति बाहुसंस्थां ज्वलन्तीम्‌ । भीतं रक्षो विप्रदुद्राव राजन्‌ कृत्वा55त्मानं विन्ध्यतुल्यप्रमाणम्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ! മറ്റൊരാളുടെ ദേഹം പിളർത്തിവിടുന്ന ആ ഉത്തമവും ജ്വലിക്കുന്നതുമായ ശക്തി കർണന്റെ ഭുജത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നത് കണ്ടു ഭീതനായ രാക്ഷസൻ ഘടോത്കചൻ തന്റെ രൂപം വിന്ധ്യപർവതത്തോളം വലുതാക്കി വേഗത്തിൽ പിന്മാറി ഓടി.

Verse 56

दृष्टवा शक्ति कर्णबाह्वन्तरस्थां नेदुर्भूतान्यन्तरिक्षे नरेन्द्र । ववुर्वातास्तुमुलाश्वापि राजन्‌ सनिर्घाता चाशनिर्गा जगाम

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—നരേന്ദ്രാ! കർണന്റെ ഭുജത്തിൽ ആ ശക്തി നിലകൊള്ളുന്നത് കണ്ടു ആകാശവാസികൾ ഭയത്തോടെ നിലവിളിച്ചു. രാജാവേ! അപ്പോൾ ഭീകരമായ കാറ്റുകൾ വീശി; ഘോര ഇടിമുഴക്കത്തോടെ ഭൂമിയിൽ വജ്രാഘാതം സംഭവിച്ചു.

Verse 57

सातां मायां भस्म कृत्वा ज्वलन्ती भित्त्वा गाढं हृदयं राक्षसस्य । ऊर्ध्व ययौ दीप्यमाना निशायां नक्षत्राणामन्तराण्याविवेश

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ജ്വലിക്കുന്ന ആ ശക്തി രാക്ഷസൻ ഘടോത്കചന്റെ മായയെ ഭസ്മമാക്കി, അവന്റെ ഹൃദയം ആഴത്തിൽ പിളർത്തി, രാത്രിയിൽ ദീപ്തിയായി മേലോട്ടുയർന്ന് നക്ഷത്രങ്ങളുടെ ഇടവിടങ്ങളിൽ ലയിച്ചു മറഞ്ഞു.

Verse 58

स निर्भिन्नो विविधैरस्त्रपूगै- दिव्यैनगिर्मानिषै राक्षसैश्व । नदन्‌ नादान्‌ विविधान्‌ भैरवांश्व प्राणानिष्टांस्त्याजित: शक्रशक्त्या

ദിവ്യവും നാഗജന്യവും മാനുഷവും രാക്ഷസബന്ധവുമായ നാനാവിധ ആയുധവർഷങ്ങളാൽ അവൻ ഛിന്നഭിന്നനായി. പലവിധ ഭയങ്കര നാദങ്ങൾ മുഴക്കി ഗർജ്ജിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, ഇന്ദ്രശക്തിയാൽ വീഴ്ത്തപ്പെട്ട് തനിക്കു പ്രിയമായ പ്രാണൻ ഉപേക്ഷിച്ചു.

Verse 59

घटोत्कचका शरीर पहलेसे ही दिव्य नाग

ഘടോത്കചന്റെ ശരീരം മുമ്പേ തന്നെ ദിവ്യവും നാഗജന്യവും മാനുഷവും രാക്ഷസബന്ധവുമായ നാനാവിധ അസ്ത്രസമൂഹങ്ങളാൽ ഛിന്നഭിന്നമായിരുന്നു. അവൻ പലവിധ ഭയങ്കര ആർ‍ത്തനാദങ്ങൾ മുഴക്കി ഇന്ദ്രശക്തിയുടെ പ്രഭാവത്തിൽ പ്രിയപ്രാണൻ നഷ്ടപ്പെടുത്തി. രാജാവേ, മരണസമയത്ത് ശത്രുനാശത്തിനായി അവൻ മറ്റൊരു വിചിത്രവും അത്ഭുതകരവുമായ കർമ്മം ചെയ്തു; ശക്തിയുടെ പ്രഹാരത്തിൽ മർമസ്ഥാനങ്ങൾ പിളർന്നിട്ടും ദേഹം വിപുലപ്പെടുത്തി പർവ്വതവും മേഘസമൂഹവും പോലെ മഹത്തായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 60

ततोडन्तरिक्षादपतद्‌ गतासु: सराक्षसेन्द्रो भुवि भिन्नदेह: । अवाक्‌शिरा: स्तब्धगात्रो विजिह्नो घटोत्कचो महदास्थाय रूपम्‌

അതിനുശേഷം പ്രാണൻ വിട്ട്, ദേഹം ചിതറിയ രാക്ഷസേന്ദ്രൻ ഘടോത്കചൻ ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ഭൂമിയിലേക്കു വീണു. തലകീഴായി, അവയവങ്ങൾ കട്ടിയായി, ദേഹം വികൃതമായി, മഹത്തായ രൂപം ധരിച്ച് അവൻ അവിടെ കിടന്നു.

Verse 61

इस प्रकार विशाल रूप धारण करके विदीर्ण शरीरवाला राक्षसराज घटोत्कच नीचे सिर करके प्राणशून्य हो आकाशसे पृथ्वीपर गिर पड़ा। उस समय उसका अंग-अंग अकड़ गया था और जीभ बाहर निकल आयी थी ।।

ഇങ്ങനെ മഹാവിശാല രൂപം ധരിച്ച്, ചിതറിയ ദേഹമുള്ള രാക്ഷസരാജൻ ഘടോത്കചൻ തലകീഴായി പ്രാണശൂന്യനായി ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ഭൂമിയിലേക്കു വീണു. അപ്പോൾ അവന്റെ അവയവങ്ങൾ കട്ടിയായി, നാവ് പുറത്തേക്കു തള്ളിയിരുന്നു. മഹാരാജാവേ, ഭീകരകർമ്മനായ ഭീമസേനപുത്രൻ ഘടോത്കചൻ ആ ഭയാനക രൂപം ധരിച്ചു വീണപ്പോൾ, ഹതനായിട്ടും തന്റെ ദേഹത്താൽ നിങ്ങളുടെ സേനയുടെ ഒരു ഭാഗത്തെ ചതച്ചു സംഹരിച്ചു.

Verse 62

पतद्‌ रक्ष: स्वेन कायेन तूर्ण- मतिप्रमाणेन विवर्धता च । प्रियं कुर्वन्‌ पाण्डवानां गतासु- रक्षीहिणीं तव तूर्ण जघान

വീഴുമ്പോഴും ആ രാക്ഷസൻ തന്റെ തന്നെ ദേഹത്തോടെ വേഗത്തിൽ മുന്നോട്ടു പാഞ്ഞു, അത്യധികവും വികൃതവുമായ വലിപ്പത്തിലേക്ക് വീർപ്പിച്ചു. പാണ്ഡവർക്ക് പ്രിയമായ കാര്യം ചെയ്യുവാൻ, പ്രാണൻ വിട്ടിട്ടും, ആ ഒരേ ഇടിച്ചുകയറ്റത്തിൽ നിങ്ങളുടെ അക്ഷൗഹിണീ സേനയെ വേഗത്തിൽ തകർത്തു—പ്രായം ജീവശൂന്യമാക്കി.

Verse 63

पाण्डवोंका प्रिय करनेवाले उस राक्षसने प्राणशून्य हो जानेपर भी अपने बढ़ते हुए अत्यन्त विशाल शरीरसे गिरकर आपकी एक अक्षौहिणी सेनाको तुरंत नष्ट कर दिया ।।

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—പാണ്ഡവർക്ക് പ്രിയമായതു ചെയ്യാൻ ഉത്സുകനായ ആ രാക്ഷസൻ, പ്രാണൻ വിട്ടുപോയ ശേഷവും, വളർന്നുകൊണ്ടിരുന്ന അത്യന്തം മഹാവിശാലമായ ശരീരത്തോടെ വീണു, നിമിഷത്തിൽ തന്നെ നിന്റെ സേനയിലെ ഒരു അക്ഷൗഹിണിയെ നശിപ്പിച്ചു. തുടർന്ന് സിംഹനാദങ്ങളോടൊപ്പം ഭേരി, ശംഖ്, മൃദംഗം, ആനകം മുതലായ വാദ്യങ്ങൾ മുഴങ്ങി. മായ ഭസ്മമായതും രാക്ഷസൻ ഹതനായതും കണ്ടു ഹർഷഭരിതരായ കൗരവ സൈനികർ ഉച്ചത്തിൽ ജയഘോഷം മുഴക്കി.

Verse 64

तत: कर्ण: कुरुभि: पूज्यमानो यथा शक्रो वृत्रवधे मरुद्धि: । अन्वारूढस्तव पुत्रस्य यान॑ दहृष्टश्नापि प्राविशत्‌ तत्‌ स्वसौन्यम्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അതിനുശേഷം കുരുക്കൾ ആദരിച്ച കർണ്ണൻ, വൃത്രവധത്തിനു ശേഷം മരുത്ഗണങ്ങൾ ഇന്ദ്രനെ സത്കരിച്ചതുപോലെ, നിന്റെ പുത്രന്റെ രഥത്തിൽ കയറി ഹർഷത്തോടെ തന്റെ സൈന്യവിഭാഗത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു।

Verse 179

इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि घटोत्कचवधपर्वणि रात्रियुद्धे घटोत्कचवधे एकोनाशीत्यधिकशततमो< ध्याय:

ഇങ്ങനെ ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ ദ്രോണപർവ്വത്തിനകത്തുള്ള ഘടോത്കചവധപർവ്വത്തിൽ, രാത്രിയുദ്ധസമയത്തെ ഘടോത്കചവധത്തെ വിവരിക്കുന്ന നൂറ്റി എഴുപത്തൊമ്പതാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।