Mahabharata 7.165.356 — Drona Parva, Adhyaya 165, Shloka 356
Droṇa’s Withdrawal, Death, and the Kaurava Rout (द्रोणनिधन-प्रसङ्गः)
महद् बल व्यूढरथाश्वनागं सुरासुरव्यूहसमं बभूव । रथ
sañjaya uvāca | mahad bala-vyūḍha-rathāśva-nāgaṃ surāsura-vyūha-samaṃ babhūva |
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—രഥങ്ങളും കുതിരകളും ആനകളും നിറഞ്ഞ്, യുദ്ധവ്യൂഹമായി നിരത്തപ്പെട്ട ആ മഹാസൈന്യം ദേവാസുരരുടെ പ്രസിദ്ധ വ്യൂഹങ്ങളെപ്പോലെ തോന്നി. ദീപങ്ങളുടെ ജ്വാലയിൽ പ്രകാശിച്ച്, കോപാഗ്നിയിൽ ജ്വലിക്കുന്ന വീരന്മാരാൽ നിറഞ്ഞ്, പരിക്കേറ്റ് ഭീതിയോടെ ഓടിപ്പോകുന്ന കുതിരകളാൽ അടയാളപ്പെടുകയും—എങ്കിലും രഥ-അശ്വ-ഗജങ്ങളുടെ ക്രമബദ്ധ നിരകളിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുകയും ചെയ്ത—ഇരുപക്ഷസേനകളും ചേർന്ന് ഒരു മഹത്തായ, ഭയാനകവും വിസ്മയജനകവുമായ യുദ്ധദൃശ്യമാക്കി മാറിയിരുന്നു.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the moral tension of war: even when armies are meticulously ordered into formations, the lived reality includes fear, injury, and uncontrolled anger. It implicitly contrasts outward discipline (vyūha) with inner turbulence (krodha), reminding the listener that martial grandeur can mask profound suffering.
Sañjaya describes the battlefield scene in the Droṇa Parva: both sides’ forces are massed in formation with chariots, horses, and elephants. The spectacle is so immense and intense that it resembles the mythic clash of gods and demons, with lamps blazing and wounded horses fleeing amid the fury of combatants.
Ask anything about this verse
Curious about the meaning, context, or a word? Ask, and continue the conversation in the Vedapath app.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.