Adhyaya 136

Verse 1

भीस्न्आ तन () अजमना चतुस्त्रिंशर्दाधकशततमो< ध्याय: भीमसेन और कर्णका युद्ध

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—കർണ്ണൻ പൂർണ്ണമായി രഥരഹിതനായി വീണ്ടും ഭീമസേനനാൽ ജയിക്കപ്പെട്ടു। പിന്നെ മറ്റൊരു രഥം കയറി, വീണ്ടും പാണ്ഡവനെ അമ്പുകളാൽ വേദിച്ചു।

Verse 2

संजय कहते हैं--राजन्‌! सब प्रकारसे रथहीन एवं भीमसेनके द्वारा पुनः: पराजित हुए कर्णने दूसरे रथपर बैठकर पाण्डुकुमार भीमसेनको पुनः बींध डाला ।।

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ! രഥരഹിതനായി, ഭീമസേനനാൽ വീണ്ടും പരാജിതനായ കർണ്ണൻ മറ്റൊരു രഥത്തിൽ കയറി പാണ്ഡുപുത്രൻ ഭീമസേനനെ വീണ്ടും വേദിച്ചു. രണ്ട് മഹാഗജരാജന്മാർ ദന്താഗ്രങ്ങളാൽ മുഖാമുഖം ഇടിച്ചുമുട്ടുന്നതുപോലെ, കർണ്ണനും ഭീമനും പൂർണ്ണമായി വലിച്ച ധനുസ്സിൽ നിന്ന് വിട്ട അമ്പുകളാൽ പരസ്പരം മുറിവേൽപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി.

Verse 3

अथ कर्ण: शरव्रातैर्भीमसेनं समार्पयत्‌ । ननाद च महानादं पुनर्विव्याध चोरसि,तदनन्तर कर्णने अपने बाणसमूहोंद्वारा भीमसेनको घायल कर दिया। उसने बड़े जोरसे गर्जना की और पुन: भीमसेनकी छातीमें चोट पहुँचायी

അനന്തരം കർണ്ണൻ അമ്പുകളുടെ കൂട്ടത്തോടെ ഭീമസേനനെ മുറിവേൽപ്പിച്ചു. മഹാനാദത്തോടെ ഗർജിച്ച് വീണ്ടും അവന്റെ നെഞ്ചിൽ വേദിച്ചു.

Verse 4

तं भीमो दशभिर्बाणै: प्रत्यविध्यदजिद्वागै: । पुनर्विव्याध सप्तत्या शराणां नतपर्वणाम्‌

അപ്പോൾ ഭീമൻ നേരെ പായുന്ന പത്ത് അമ്പുകളാൽ കർണ്ണനെ വേദിച്ച് പ്രതികാരം തീർത്തു. പിന്നെ വളഞ്ഞ സന്ധികളുള്ള എഴുപത് അമ്പുകളാൽ വീണ്ടും കർണ്ണനെ തുളച്ചു.

Verse 5

कर्ण तु नवभिर्भीमो भित्त्वा राजन्‌ स्तनान्तरे । ध्वजमेकेन विव्याध सायकेन शितेन ह,राजन्‌! भीमसेनने कर्णकी छातीमें नौ बाणोंद्वारा गहरी चोट पहुँचाकर एक तीखे बाणसे उसकी ध्वजाको भी छेद दिया

രാജാവേ! ഭീമൻ കർണ്ണന്റെ നെഞ്ചിന്റെ മദ്ധ്യഭാഗം ഒമ്പത് അമ്പുകളാൽ തുളച്ച്, പിന്നെ ഒരു മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൊണ്ട് അവന്റെ ധ്വജവും വേദിച്ചു.

Verse 6

सायकानां ततः पार्थस्त्रिषष्ट्या प्रत्यविध्यत । तोत्रैरिव महानागं कशाभिरिव वाजिनम्‌

അനന്തരം പൃഥാപുത്രൻ ഭീമൻ അറുപത്തിമൂന്ന് അമ്പുകളാൽ കർണ്ണനെ തിരിച്ചടിച്ചു—മഹാനാഗത്തെ അങ്കുശങ്ങളാൽ ഓടിക്കുന്നതുപോലെയും, കുതിരയെ ചാട്ടകൊടികളാൽ ഉത്തേജിപ്പിക്കുന്നതുപോലെയും.

Verse 7

सो5तिविद्धों महाराज पाण्डवेन यशस्विना । सृक्किणी लेलिहन्‌ वीर: क्रोधरक्तान्तलोचन:,महाराज! यशस्वी पाण्डुपुत्रके द्वारा अत्यन्त घायल होकर वीर कर्ण क्रोधसे लाल आँखें करके अपने दोनों जबड़ोंको चाटने लगा

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—മഹാരാജാവേ! യശസ്വിയായ പാണ്ഡവൻ അത്യന്തം കുത്തിവെച്ചതാൽ വേദനിച്ച വീരൻ കർണ്ണൻ, ക്രോധത്തിൽ കണ്ണിന്റെ കോണുകൾ ചുവന്നവനായി, അധരങ്ങൾ നക്കിത്തുടങ്ങി।

Verse 8

तत: शरं महाराज सर्वकायावदारणम्‌ । प्राहिणोद्‌ भीमसेनाय बलायेन्द्र इवाशनिम्‌

അതിനുശേഷം, മഹാരാജാവേ! അവൻ ഭീമസേനനോട് മുഴുവൻ ശരീരവും പിളർത്തിവിടാൻ ശേഷിയുള്ള ഒരു അമ്പ് പ്രയോഗിച്ചു—ഇന്ദ്രൻ ബലാസുരനോട് വജ്രം എറിഞ്ഞതുപോലെ।

Verse 9

स निर्भिद्य रणे पार्थ सूतपुत्रधनुश्च्युत: । अगच्छद्‌ दारयन्‌ भूमिं चित्रपुडख: शिलीमुख:

യുദ്ധഭൂമിയിൽ സൂതപുത്രന്റെ വില്ലിൽ നിന്നു പുറപ്പെട്ട ആ വിചിത്രചിറകുള്ള ശിലീമുഖം ഭീമസേനനെ തുളച്ച്, ഭൂമിയെ പിളർത്തിക്കൊണ്ട് അകത്തു ലയിച്ചു।

Verse 10

ततो भीमो महाबाहु: क्रोधसंरक्तलोचन: । वज्जकल्पां चतुष्किष्कुं गुर्वी रुक्माड़दां गदाम्‌

അപ്പോൾ മഹാബാഹുവായ ഭീമൻ, ക്രോധത്തിൽ ചുവന്ന കണ്ണുകളോടെ, വജ്രസമം കഠിനമായ നാലു മുഴം നീളമുള്ളതും സ്വർണാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതുമായ ഭാരമേറിയ ഗദ പിടിച്ചു।

Verse 11

प्राहिणोत्‌ सूतपुत्राय षडस्रामविचारयन्‌ | तब क्रोधसे लाल नेत्रोंवाले महाबाहु भीमसेनने चार बित्तेकी बनी हुई वज्जके समान भयंकर तथा सुवर्णमय भुजबंदसे विभूषित छः कोणोंवाली भारी गदा उठाकर उसे बिना विचारे सूतपुत्र कर्णपर चला दिया ।।

അപ്പോൾ ക്രോധത്തിൽ ചുവന്ന കണ്ണുകളുള്ള മഹാബാഹു ഭീമസേനൻ ആലോചനയില്ലാതെ സൂതപുത്രൻ കർണ്ണനോട് ആറുമുഖമുള്ള ഭാരമേറിയ ഗദ എറിഞ്ഞു; ആ പ്രഹാരത്തിൽ അധിരഥൻ (കർണ്ണൻ) നല്ല കുതിരകളും നിപുണ സാരഥിയും ഉള്ള രഥബലത്തെ തകർത്തുവീഴ്ത്തി।

Verse 12

ततो भीमो महाबाहु: क्षुराभ्यां भरतर्षभ

അപ്പോൾ മഹാബാഹു ഭീമൻ, ഹേ ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, ക്ഷുരധാര ആയുധങ്ങൾ എടുത്തു—യുദ്ധത്തിൽ നിർണായകവും നിർദാക്ഷിണ്യവുമായ വഴിത്തിരിവ് വന്നതുപോലെ।

Verse 13

हताश्वसूतमुत्सूज्य सरथं पतितध्वजम्‌

കുതിരകളും സാരഥിയും ഹതമായ ആ രഥം—പതിതധ്വജത്തോടെ—അവൻ ഉപേക്ഷിച്ചു; അത് ഇനി അപമാനിതവും നിർപ്രയോജനവുമായിരുന്നു।

Verse 14

तत्राद्भुतमपश्याम राधेयस्य पराक्रमम्‌

അവിടെ ഞങ്ങൾ രാധേയൻ (കർണൻ) എന്നവന്റെ അത്ഭുതപരാക്രമം കണ്ടു—യുദ്ധത്തിന്റെ കഠിനതയ്ക്കിടയിലും അവന്റെ വീര്യം വിസ്മയദൃശ്യമായി തെളിഞ്ഞു।

Verse 15

विरथं त॑ नरश्रेष्ठ दृष्टवका55घिरथिमाहवे

യുദ്ധഭൂമിയിൽ രഥമില്ലാതെ നിൽക്കുന്ന നരശ്രേഷ്ഠൻ കർണനെ കണ്ട ദുര്യോധനൻ തന്റെ സഹോദരൻ ദുര്മുഖനോട് പറഞ്ഞു—“ദുര്മുഖാ! രാധാനന്ദനൻ കർണൻ ഭീമസേനനാൽ വിരഥനാക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ഈ മഹാരഥി നരശ്രേഷ്ഠന് ഒരു രഥം ഒരുക്കുക.”

Verse 16

दुर्योधनस्ततो राजन्नभ्यभाषत दुर्मुखम्‌ । एष दुर्मुख राधेयो भीमेन विरथीकृत:

അപ്പോൾ, ഹേ രാജാവേ, ദുര്യോധനൻ ദുര്മുഖനോട് പറഞ്ഞു—“നോക്കൂ ദുര്മുഖാ! രാധേയൻ (കർണൻ) ഭീമനാൽ വിരഥനാക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.”

Verse 17

ततो दुर्योधनवच: श्रुत्वा भारत दुर्मुख:

അപ്പോൾ, ഹേ ഭാരതാ, ദുര്യോധനന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ദുര്മുഖൻ മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 18

त्वरमाणो< भ्ययात्‌ कर्ण भीम॑ चावारयच्छरै: । दुर्मुखं प्रेक्ष्य संग्रामे सूतपुत्रपदानुगम्‌

അപ്പോൾ വേഗത്തിൽ കർണ്ണൻ മുന്നോട്ടുചെന്നു, അമ്പുകളുടെ മഴകൊണ്ട് ഭീമനെ തടഞ്ഞു. യുദ്ധത്തിൽ സൂതപുത്രൻ (കർണ്ണൻ)ന്റെ പാദചിഹ്നങ്ങൾ പിന്തുടരുന്ന ദുര്മുഖനെ കണ്ടപ്പോൾ അവൻ കൂടുതൽ മുന്നോട്ടു നീങ്ങി।

Verse 19

वायुपुत्र: प्रहष्टे> भूत्‌ सक्किणी परिसंलिहन्‌ । भरतनन्दन! दुर्योधनकी यह बात सुनकर दुर्मुख बड़ी उतावलीके साथ कर्णके समीप आ पहुँचा और भीमसेनको अपने बाणोंद्वारा रोका। संग्राममें सूतपुत्रके चरणोंका अनुसरण करनेवाले दुर्मुखको देखकर वायुपुत्र भीमसेन बड़े प्रसन्न हुए। वे अपने दोनों गलफर चाटने लगे |। तत: कर्ण महाराज वारयित्वा शिलीमुखै:

വായുപുത്രനായ ഭീമൻ അത്യന്തം സന്തോഷിച്ച് തന്റെ അധരങ്ങളുടെ ഇരുവശവും നക്കിത്തുടങ്ങി। ഹേ ഭരതനന്ദനാ! ദുര്യോധനന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ദുര്മുഖൻ അതിവേഗം കർണ്ണന്റെ സമീപത്തെത്തി, തന്റെ അമ്പുകളാൽ ഭീമസേനനെ തടഞ്ഞു। യുദ്ധത്തിൽ സൂതപുത്രൻ (കർണ്ണൻ)ന്റെ പാദചിഹ്നങ്ങൾ പിന്തുടരുന്ന ദുര്മുഖനെ കണ്ടപ്പോൾ വായുപുത്ര ഭീമൻ മഹാഹർഷത്തോടെ, യുദ്ധലാലസയാൽ അധരങ്ങളുടെ ഇരുവശവും നക്കി. തുടർന്ന് മഹാരാജ കർണ്ണൻ മൂർച്ചയുള്ള ശിലീമുഖ അമ്പുകളാൽ (ശത്രുവിനെ) തടഞ്ഞുകൊണ്ട് യുദ്ധം തുടരന്നു।

Verse 20

तस्मिन्‌ क्षणे महाराज नवभिर्नतपर्वभि:

അന്നേ ക്ഷണത്തിൽ, ഹേ മഹാരാജാ, (അവൻ/അവർ) ഒമ്പത് നതപർവ്വ അമ്പുകളാൽ (ആഘാതിതരായി)।

Verse 21

ततस्तमेवाधिरथि: स्यन्दनं दुर्मुखे हते

പിന്നീട്, ദുര്മുഖൻ വധിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, അതേ മഹാരഥി രഥത്തിൽ കയറി.

Verse 22

आस्थित: प्रबभौ राजन्‌ दीप्यमान इवांशुमान्‌ । नरेश्वर! दुर्मुखके मारे जानेपर कर्ण उसी रथपर बैठकर देदीप्यमान सूर्यके समान प्रकाशित होने लगा ।।

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ, കർണ്ണൻ രഥത്തിൽ ദൃഢമായി ഇരുന്ന് ജ്വലിക്കുന്ന സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശിച്ചു. എന്നാൽ മർമ്മങ്ങൾ തകർന്നു രക്തത്തിൽ കുതിർന്നു നിലത്ത് കിടക്കുന്ന ദുര്മുഖനെ കണ്ടപ്പോൾ ആ വീരൻ ദീർഘവും ചൂടുള്ളതുമായ ശ്വാസം വലിച്ചുകൊണ്ട് യാതൊരു നിശ്ചയത്തിലും എത്താനായില്ല.

Verse 23

दृष्टवा कर्णोडश्रुपूर्णाक्षो मुहूर्त नाभ्यवर्तत । त॑ गतासुमतिक्रम्य कृत्वा कर्ण: प्रदक्षिणम्‌

അവനെ കണ്ടപ്പോൾ കർണ്ണന്റെ കണ്ണുകൾ കണ്ണീരാൽ നിറഞ്ഞു; ഒരു നിമിഷം അവന് ഒന്നും ചെയ്യാനായില്ല. പിന്നെ ജീവൻ വിട്ടവനെ കടന്ന് കർണ്ണൻ അവനെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു.

Verse 24

तस्मिंस्तु विवरे राजन्‌ नाराचान्‌ गार्ध्रवासस:

രാജാവേ, ആ വിടവിൽ ഗാർധ്രവാസികൾ (കഴുകൻപക്ഷിയുടെ തൂവൽ ധരിച്ചവർ) നാരാച അമ്പുകൾ പ്രയോഗിച്ചു.

Verse 25

ते तस्य कवचं भित्त्वा स्वर्णचित्रं महौजस:

മഹാബലികൾ അവന്റെ സ്വർണ്ണചിത്രിതമായ കവചം ഭേദിച്ചു.

Verse 26

अपिबन सूतपुत्रस्य शोणितं रक्तभोजना:

രക്തഭോജികളായ അവർ സൂതപുത്രനായ കർണ്ണന്റെ രക്തം കുടിച്ചു.

Verse 27

क्रुद्धा इव मनुष्येन्द्र भुजड़ा: कालचोदिता: । नरेन्द्र! वे रक्तका आहार करनेवाले बाण क्रोधभरे कालप्रेरित भुजंगोंके समान सूतपूत्र कर्णका खून पीने लगे ।। प्रसर्पमाणा मेदिन्यां ते व्यरोचन्त मार्गणा:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ നരശ്രേഷ്ഠാ! കാലപ്രേരിതമായ ക്രുദ്ധ സർപ്പങ്ങളെപ്പോലെ ആ രക്തഭോജി അമ്പുകൾ സൂതപുത്രൻ കർണന്റെ രക്തം കുടിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നി. ഭൂമിയിലുടനീളം പരന്നുപോകുമ്പോൾ, ക്രോധവും നിയതിയും പ്രേരിപ്പിച്ചതുപോലെ അവ പ്രകാശിച്ചു.

Verse 28

त॑ प्रत्यविध्यद्‌ राधेयो जाम्बूनदविभूषितै:

അപ്പോൾ രാധേയൻ (കർണൻ) ജാംബൂനദ സ്വർണ്ണംകൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച അമ്പുകളാൽ പ്രത്യാഘാതം നടത്തി.

Verse 29

ते भीमसेनस्य भुजं सब्यं निर्भिद्य पत्रिण:

ആ ചിറകുള്ള അമ്പുകൾ ഭീമസേനന്റെ ഇടത് ഭുജം തുളച്ചുകയറി.

Verse 30

ते व्यरोचन्त नाराचा: प्रविशन्तो वसुंधराम्‌

ആ നാരാച അമ്പുകൾ ഭൂമിയിലേക്കു കുത്തിപ്പോകുമ്പോഴും ദീപ്തമായി തിളങ്ങി.

Verse 31

स निर्भिन्नो रणे भीमो नाराचैर्मर्मभेदिभि:

രണത്തിൽ ഭീമൻ മർമ്മഭേദിയായ നാരാച അമ്പുകളാൽ തുളച്ചുകയറപ്പെട്ടു.

Verse 32

स भीमस्त्रिभिरायत्त: सूतपुत्रं पतत्त्रिभि:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—മൂന്ന് ആയുധങ്ങളാൽ പ്രഹരിക്കപ്പെട്ടും അമർപ്പിക്കപ്പെട്ടും നിന്ന ഭീമൻ, യുദ്ധധർമ്മത്തിലെ പ്രതികാരമായി ബലത്തിന് ബലംകൊണ്ട് മറുപടി നൽകി, സൂതപുത്രൻ കർണനെതിരെ മൂന്ന് വേഗശരങ്ങൾ പ്രയോഗിച്ചു।

Verse 33

स विह्वलो महाराज कर्णो भीमशराहत:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—മഹാരാജാവേ! ഭീമന്റെ അമ്പുകളാൽ പ്രഹരിക്കപ്പെട്ട കർണൻ വിറച്ചു കലങ്ങി, മോഹാവസ്ഥയിൽപ്പെട്ടു; യുദ്ധത്തിന്റെ പ്രചണ്ഡതയിൽ അവന്റെ ധൈര്യം തകർന്നു।

Verse 34

भीमसेनस्तु विस्फार्य चापं हेमपरिष्कृतम्‌,परंतु अतिरथी भीमसेन अपने सुवर्णभूषित धनुषको ताने हुए प्रज्वलित अग्निके समान युद्धस्थलमें ही खड़े रहे

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഭീമസേനൻ സ്വർണാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച വില്ല് വലിച്ച്, യുദ്ധഭൂമിയിൽ അചഞ്ചലമായി നിന്നു; ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിപോലെ അവൻ ദീപ്തനായിരുന്നു।

Verse 35

आहवेडतिरथो<तिष्ठज्ज्वलन्निव हुताशन:,परंतु अतिरथी भीमसेन अपने सुवर्णभूषित धनुषको ताने हुए प्रज्वलित अग्निके समान युद्धस्थलमें ही खड़े रहे

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—യുദ്ധത്തിന്റെ കനത്തിൽ ആ ശ്രേഷ്ഠ അതിരഥൻ ധൈര്യത്തോടെ അചഞ്ചലമായി നിന്നു; യാഗാഗ്നിപോലെ ജ്വലിച്ചു—കോപം കൊണ്ടല്ല, ലക്ഷ്യബോധം കൊണ്ടു നിയന്ത്രിതമായ ശക്തിയോടെ।

Verse 116

गदया भारत: क्रुद्धो वज्ेणेन्द्र इवासुरान्‌ | जैसे कुपित हुए इन्द्रने वज़्से असुरोंका वध किया था

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ക്രോധം കത്തിയ ഭാരതവംശജനായ ഭീമൻ, ഇന്ദ്രൻ വജ്രംകൊണ്ട് അസുരന്മാരെ വധിക്കുന്നതുപോലെ, തന്റെ ഗദയാൽ പ്രഹരിച്ചു; യുദ്ധത്തിൽ കർണന്റെ ഉത്തമവും ശിക്ഷിതവുമായ കുതിരകളെ അവൻ കൊന്നുതള്ളി।

Verse 126

ध्वजमाधिरथेश्छित्त्वा सूतम भ्यहनच्छरै: । भरतश्रेष्ठ! तत्पश्चात्‌ महाबाहु भीमसेनने दो छुरोंसे कर्णकी ध्वजा काटकर अपने बाणोंद्वारा उसके सारथिको भी मार डाला

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ആധിരഥൻ കർണന്റെ ധ്വജം വെട്ടി വീഴ്ത്തിയ ശേഷം ഭീമസേനൻ അമ്പുവർഷംകൊണ്ട് അവന്റെ സാരഥിയെയും വധിച്ചു. ഹേ ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ! യുദ്ധത്തിന്റെ കഠിനനീതിയിൽ എതിരാളിയുടെ വീരചിഹ്നങ്ങളും സഹായശക്തിയും തകർക്കുന്നതും ഒരു തന്ത്രപടിയാകുന്നു.

Verse 133

विस्फारयन्‌ धनु: कर्णस्तस्थौ भारत दुर्मना: । भारत! घोड़े और सारथिके मारे जाने तथा ध्वजाके गिर जानेपर कर्ण उस रथको छोड़कर धनुषकी टंकार करता हुआ दुःखी मनसे वहाँ खड़ा हो गया

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭാരതാ! കർണൻ ധനുസ്സിന്റെ ടങ്കാരം മുഴക്കി ദുഃഖഭരിതഹൃദയത്തോടെ അവിടെ നിന്നു. കുതിരകളും സാരഥിയും വധിക്കപ്പെട്ടും ധ്വജം വീണും കഴിഞ്ഞപ്പോൾ അവൻ ആ രഥം ഉപേക്ഷിച്ചു; എങ്കിലും ആയുധധ്വനിയിൽ അവൻ തന്റെ ദൃഢനിശ്ചയം പിടിച്ചുനിന്നു.

Verse 134

इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि जयद्रथवधपर्वणि कर्णापयाने चतुस्त्रिंशदाधिकशततमो<ध्याय:

ഇങ്ങനെ ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ ദ്രോണപർവത്തിൽ, ജയദ്രഥവധപർവത്തിന്റെ അന്തർഗതമായി, കർണാപയാനപ്രസംഗത്തിൽ നൂറ്റിമുപ്പത്താറാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.

Verse 143

विरथो रथिनां श्रेष्ठो वारयामास यद्‌ रिपुम्‌ | वहाँ हमलोगोंने राधानन्दन कर्णका अद्भुत पराक्रम देखा। रथियोंमें श्रेष्ठ उस वीरने रथहीन होनेपर भी अपने शत्रुको आगे नहीं बढ़ने दिया

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—രഥം നഷ്ടപ്പെട്ടിട്ടും രഥികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ആ വീരൻ ശത്രുവിനെ തടഞ്ഞു; മുന്നോട്ട് കടക്കാൻ അനുവദിച്ചില്ല. അവിടെ ഞങ്ങൾ രാധാനന്ദനായ കർണന്റെ അത്ഭുതപരാക്രമം കണ്ടു.

Verse 166

त॑ रथेन नरश्रेष्ठं सम्पादय महारथम्‌ । राजन! नरश्रेष्ठ कर्णको युद्धस्थलमें रथहीन खड़ा देख दुर्योधनने अपने भाई दुर्मुखसे कहा--*दुर्मुख! यह राधानन्दन कर्ण भीमसेनके द्वारा रथसे वंचित कर दिया गया है। इस महारथी नरश्रेष्ठ वीरको रथसे सम्पन्न करो”

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—“ആ നരശ്രേഷ്ഠ മഹാരഥനെ രഥം നൽകി സജ്ജമാക്കുക.” രാജാവേ! യുദ്ധഭൂമിയിൽ നരശ്രേഷ്ഠനായ കർണൻ രഥമില്ലാതെ നിൽക്കുന്നതു കണ്ട ദുര്യോധനൻ തന്റെ സഹോദരൻ ദുർമുഖനോട് പറഞ്ഞു—“ദുർമുഖാ! ഈ രാധാനന്ദൻ കർണനെ ഭീമസേനൻ രഥത്തിൽ നിന്ന് വഞ്ചിച്ചു. ഈ വീര മഹാരഥനെ രഥസമ്പന്നനാക്കുക.”

Verse 193

दुर्मुखाय रथं तूर्ण प्रेषयामास पाण्डव: । महाराज! तदनन्तर कर्णको अपने बाणोंद्वारा रोककर पाण्डुकुमार भीम तुरंत ही अपने रथको दुर्मुखके पास ले गये

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു— പാണ്ഡവൻ ദുർമുഖനിലേക്കു രഥം അതിവേഗം അയച്ചു. മഹാരാജാ, ഉടൻ തന്നെ കർണ്ണൻ അമ്പുവർഷംകൊണ്ട് അവനെ തടഞ്ഞു; എങ്കിലും പാണ്ഡുപുത്രൻ ഭീമൻ ക്ഷണമാത്രം പോലും വൈകാതെ തന്റെ രഥം നേരെ ദുർമുഖന്റെ സമീപത്തേക്കു കൊണ്ടുപോയി.

Verse 203

सुमुखीैर्दुर्मुख॑ भीम: शरैर्निन्ये यमक्षयम्‌ | राजन! फिर झुकी हुई गाँठवाले नौ सुमुख बाणोंद्वारा भीमसेनने दुर्मुखको उसी क्षण यमलोक पहुँचा दिया

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു— രാജാവേ, ഭീമസേനൻ ‘സുമുഖ’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന അമ്പുകളാൽ ദുർമുഖനെ വെട്ടി, അതേ ക്ഷണത്തിൽ യമന്റെ അക്ഷയധാമത്തിലേക്ക് അയച്ചു.

Verse 233

दीर्घमुष्णं श्वसन्‌ वीरो न किंचित्‌ प्रत्यपद्यत । दुर्मुखका मर्मस्थान विदीर्ण हो गया था। वह खूनसे लथपथ हो पृथ्वीपर पड़ा था। उसे उस दशामें देखकर कर्णके नेत्रोंमें आँसू भर आया। वह दो घड़ीतक विपक्षीका सामना न कर सका। जब उसके प्राणपखेरू उड़ गये

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു— ആ വീരൻ ദീർഘവും ചൂടുമുള്ള ശ്വാസം വലിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നുവെങ്കിലും ഒരു തീരുമാനത്തിലേക്കും എത്തിച്ചേരാനായില്ല. ദുർമുഖന്റെ മർമ്മസ്ഥാനം പിളർന്നിരുന്നു; അവൻ രക്തത്തിൽ കുളിച്ച് ഭൂമിയിൽ വീണുകിടന്നു. ആ ദൃശ്യം കണ്ടപ്പോൾ കർണ്ണന്റെ കണ്ണുകൾ കണ്ണീരാൽ നിറഞ്ഞു; രണ്ടു ഘടികാലം വരെ അവൻ പ്രതിപക്ഷത്തെ നേരിടാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. അവന്റെ പ്രാണൻ പൂർണ്ണമായി വിട്ടുപോയപ്പോൾ കർണ്ണൻ ആ ശവത്തെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത് മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.

Verse 243

प्राहिणोत्‌ सूतपुत्राय भीमसेनश्षतुर्दश । राजन! इसी अवसरमें भीमसेनने सूतपुत्रपर गीधकी पाँखवाले चौदह नाराच चलाये

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു— രാജാവേ, അതേ സമയത്ത് ഭീമസേനൻ സൂതപുത്രനായ (കർണ്ണൻ) മേൽ കഴുകന്റെ ചിറകുപോലെയുള്ള പീലിയുള്ള പതിനാലു നാരാചങ്ങൾ പ്രയോഗിച്ചു.

Verse 283

चतुर्दशभिरत्युग्रैनराचैरविचारयन्‌ । तब कर्णने कुछ विचार न करके अत्यन्त भयंकर एवं सुवर्णभूषित चौदह नाराचोंसे भीमसेनको भी घायल कर दिया

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു— ഒന്നും ആലോചിക്കാതെ കർണ്ണൻ അത്യന്തം ഭീകരമായ പതിനാലു നാരാചങ്ങളാൽ ഭീമസേനനെയും വ്രണപ്പെടുത്തി.

Verse 293

प्राविशन्‌ मेदिनीं भीमा: क्रीज्च॑ पत्ररथा इव । वे पंखधारी भयानक बाण भीमसेनकी बायीं भुजा छेदकर पृथ्वीमें समा गये, मानो पक्षी क्रौंच पर्वतको जा रहे हों

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഭയങ്കരമായ ചിറകുള്ള ആ അമ്പുകൾ അത്യുഗ്രവേഗത്തോടെ ഭീമസേനന്റെ ഇടത് ഭുജം ഛേദിച്ച് ഭൂമിയിലേക്കു കുത്തിനുഴഞ്ഞു; ക്രൗഞ്ചപർവ്വതത്തേയ്ക്ക് പറക്കുന്ന പക്ഷികളെപ്പോലെ.

Verse 303

गच्छत्यस्तं दिनकरे दीप्यमाना इवांशव: । वे नाराच इस पृथ्वीमें प्रवेश करते समय वैसी ही शोभा पा रहे थे, जैसे सूर्यके डूबते समय उनकी चमकीली किरणें प्रकाशित होती हैं

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—സൂര്യൻ അസ്തമിക്കുമ്പോൾ, ആ നാരാചങ്ങൾ ഭൂമിയിലേക്കു കുത്തിനുഴയുന്ന വേളയിൽ സന്ധ്യാസൂര്യന്റെ കിരണങ്ങളെപ്പോലെ ദീപ്തമായ ശോഭ കൈവരിച്ചു.

Verse 313

सुस्राव रुधिरं भूरि पर्वतः सलिलं यथा । मर्मभेदी नाराचोंसे रणक्षेत्रमें विदीर्ण हुए भीमसेन उसी प्रकार भूरि-भूरि रक्त बहाने लगे, जैसे पर्वत झरनेका जल गिराता है

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—മർമ്മഭേദിയായ നാരാചങ്ങൾ കൊണ്ട് യുദ്ധഭൂമിയിൽ പിളർന്ന ഭീമസേനനിൽ നിന്ന്, പർവ്വതം ജലധാരകൾ ഒഴുക്കുന്നതുപോലെ, ധാരാളം രക്തം ഒഴുകി.

Verse 326

सुपर्णवेगैर्विव्याध सारथिं चास्य सप्तभि: । तब भीमसेनने भी प्रयत्नपूर्वक गरुड़के समान वेगशाली तीन बाणोंद्वारा सूतपुत्र कर्णको तथा सात बाणोंसे उसके सारथिको भी घायल कर दिया

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഭീമസേനൻ ഗരുഡവേഗമുള്ള അമ്പുകളാൽ സൂതപുത്രനായ കർണ്ണനെ വേദിച്ചു; ഏഴ് അമ്പുകളാൽ അവന്റെ സാരഥിയെയും പരിക്കേൽപ്പിച്ചു.

Verse 336

प्राद्रवज्जवनैरश्वे रणं हित्वा महाभयात्‌ । महाराज! भीमके बाणोंसे आहत होकर कर्ण विह्नल हो उठा और महान्‌ भयके कारण युद्ध छोड़कर शीघ्रगामी घोड़ोंकी सहायतासे भाग निकला

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—മഹാരാജാവേ! ഭീമന്റെ അമ്പുകളാൽ ആഹതനായ കർണ്ണൻ വിറച്ചു; മഹാഭയത്താൽ യുദ്ധം ഉപേക്ഷിച്ച്, വേഗമേറിയ കുതിരകളുടെ സഹായത്തോടെ രണഭൂമിയിൽ നിന്ന് ഓടിപ്പോയി.

Verse 2536

हेमपुड्खा महाराज व्यशोभन्त दिशो दश । महाराज! वे महातेजस्वी सुनहरी पाँखवाले बाण उसके सुवर्णजटित कवचको छिज्न- भिन्न करके दसों दिशाओंको सुशोभित करने लगे

മഹാരാജാവേ! സ്വർണ്ണപ്പക്ഷങ്ങളുള്ള ആ മഹാതേജസ്വി അമ്പുകൾ എതിരാളിയുടെ സ്വർണ്ണഖചിത കവചം ചിതറിച്ച് പത്ത് ദിക്കുകളെയും ശോഭിപ്പിച്ചു.

Verse 2736

अर्धप्रविष्टा: संरब्धा बिलानीव महोरगा: । जैसे क्रोधमें भरे हुए महान्‌ सर्प बिलोंमें प्रवेश करते समय आधे ही घुस पाये हों, उसी प्रकार वे बाण पृथ्वीमें घुसते हुए शोभा पा रहे थे

കോപം നിറഞ്ഞ മഹാസർപ്പങ്ങൾ ബിലങ്ങളിൽ കയറുമ്പോൾ പാതി മാത്രം കയറി നടുവിൽ കുടുങ്ങിയതുപോലെ, ആ അമ്പുകൾ ഭൂമിയിൽ കുത്തിനുഴഞ്ഞ് അർദ്ധപ്രവേശിതമായി ശോഭിച്ചു.