Shloka 19
भीष्मशिबिरगमनम् — Duryodhana’s Visit to Bhīṣma’s Camp and the Command Appeal
उत्पेतु: सहसा राजन् हंसा इव महोदधौ । ते त्वदीयान् समासाद्य हयसंघान् मनोजवान्,राजन! वे घोड़े महासागरमें उड़नेवाले हंसोंके समान सहसा उछले और आपके मनके समान वेगशाली अश्वोंके समुदायमें पहुँचकर छातीसे उनकी छातीमें तथा नासिकासे एक- दूसरेकी नासिकापर चोट करने लगे। वे सहसा वेगपूर्वक टकराकर पृथ्वीपर गिरते थे
sañjaya uvāca | utpetuḥ sahasā rājan haṃsā iva mahodadhau | te tvadīyān samāsādya hayasaṅghān manojavān rājann urasā urasi ca nāsikayā ca parasparaṃ nāsikāsu prahārān pracakruḥ | te sahasā vegapūrvam abhihatyābhihatyā pṛthivyāṃ nipetuḥ |
രാജാവേ! അവർ പെട്ടെന്ന് ഉയർന്നു—മഹാസമുദ്രത്തിന്മേൽ ഹംസകൾ പറന്നുയരുന്നതുപോലെ. പിന്നെ അവർ നിന്റെ മനസ്സുപോലെ വേഗമുള്ള അശ്വസംഘങ്ങളെ സമീപിച്ചു.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how, in war, speed and aggression quickly become self-destructive: mutual collision leads to injury and collapse. It implicitly warns that unchecked force and rivalry produce suffering for both sides.
Sanjaya describes a sudden clash involving fast-moving horse formations. They surge forward like swans over the ocean, collide chest-to-chest and muzzle-to-muzzle, and repeatedly crash down to the ground from the force of impact.