Shloka 31
Adhyāya 92: Irāvanta-śoka, punaḥ-pravṛttiḥ saṅgrāmasya
Arjuna’s grief and the battle’s renewed intensity
छिन्नहस्ता महानागाश्शकछिन्नगात्राश्ष मारिष । क्रौज्चवद् व्यनदन् भीता: पृथिवीमधिशेरते,आर्य! सूँड़ तथा दूसरे-दूसरे अंगोंके कट जानेसे हाथी भयभीत हो क्रौंच पक्षीकी भाँति चीत्कार करते और धराशायी हो जाते थे
chinnahastā mahānāgāḥ śakacchinnagātrāś ca māriṣa | krauñcavad vyanadan bhītāḥ pṛthivīm adhiśerate ||
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ആര്യാ, തുമ്പിക്കൈ മുറിഞ്ഞും മറ്റു അവയവങ്ങൾ ഛിന്നഭിന്നമായും ഭീതരായ മഹാനാഗങ്ങൾ ക്രൗഞ്ചപക്ഷിയെപ്പോലെ കരുണനാദം മുഴക്കി ഭൂമിയിൽ വീണുകിടന്നു।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the immense suffering produced by war: even powerful beings like elephants are terrified and broken. It implicitly invites reflection on the ethical gravity of violence and the human responsibility to weigh dharma against the catastrophic costs of conflict.
Sañjaya describes the battlefield where elephants, mutilated by weapon strikes and with limbs severed, cry out like krauñca birds and collapse to the ground, emphasizing the chaos and horror of the fighting.