Shloka 71
Varṣa-Parvata-Nivāsinām Varnanam
Description of Regions, Mountains, and Their Inhabitants
यथागुणबल चापि त्रिवर्गस्य महाफलम् । दुह्त धेनु: कामधुग् भूमि: सम्यगनुछिता
yathā-guṇa-balaṃ cāpi trivargasya mahā-phalam | duhā dhenuḥ kāmadhug bhūmiḥ samyag-anuṣṭhitā |
സ്വന്തം ഗുണവും ബലവും അനുസരിച്ച് ഈ ധർമ്മം ശരിയായി അനുഷ്ഠിക്കപ്പെടുകയാണെങ്കിൽ, തനിക്കുള്ള യുക്തസ്ഥാനത്തിന്റെ ഈ ഭൂമി കാമധേനുവിനെപ്പോലെ മാറി ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം—ഈ ത്രിവർഗത്തിന്റെ മഹാഫലം നൽകുന്നു.
संजय उवाच
Educational Q&A
One should perform one’s rightful duty in a manner suited to one’s own nature (guṇa) and capacity (bala). When done correctly, that very role becomes a source of abundant outcomes, bringing the major fruits of dharma, artha, and kāma—like a kāmadhenu that yields what is sought.
Sañjaya is describing a general principle of conduct within the larger war narrative: even amid the pressures of Kurukṣetra, the proper observance of one’s ordained responsibilities—matched to personal capability—produces comprehensive worldly and moral benefits.