Shloka 13
Varṣa-Parvata-Nivāsinām Varnanam
Description of Regions, Mountains, and Their Inhabitants
अन्ये ततो<5परिज्ञाता हस्वा हस्वोपजीविन: । आर्या म्लेच्छाश्न॒ कौरव्य तैर्मिश्रा: पुरुषा विभो
anye tato 'parijñātā hrasvā hrasvopajīvinaḥ | āryā mlecchāś ca kauravya tair miśrāḥ puruṣā vibho ||
ഇവയ്ക്കപ്പുറവും ചെറുതും അപരിചിതവുമായ പർവതനിരകൾ ചിലതുണ്ട്—ചെറിയ ജനസമൂഹങ്ങളുടെ ഉപജീവനത്തിന് അവ ആശ്രയമാണ്. ഹേ കൗരവ്യ, ഹേ വിഭോ! ഈ ഭാരതവർഷത്തിൽ ആര്യർ, മ്ലേച്ഛർ, കൂടാതെ മിശ്രോത്ഭവരായ മനുഷ്യർ വസിക്കുന്നു.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse frames Bhārata as a diverse land where different cultural groups—Ārya, Mleccha, and mixed communities—coexist, and it hints at a ruler’s duty to understand the varied peoples and regions under his horizon of concern.
Sañjaya continues a descriptive catalogue of Bhārata’s landscape, noting lesser-known small ranges and then turning to the human geography—who lives in the land—addressing Dhṛtarāṣṭra as ‘Kauravya’ and ‘Vibhu’.