Shloka 31
Duryodhana’s Anxiety, Bhīṣma’s Reassurance, and Renewed Mobilization (दुर्योधनचिन्ता–भीष्मप्रत्याश्वासन–सेनानिर्गमनम्)
Devanagari script
अपेतशिशिरे काले समिद्धमिव पावकम् । अत्यरोचत सौभद्रस्तव सैन्यानि नाशयन्,महाराज! आपकी सेनाका संहार करता हुआ सुभद्राकुमार अभिमन्यु ग्रीष्म-ऋतुमें प्रज्वलित हुई प्रचण्ड अग्निसे भी बढ़कर शोभा पा रहा था
Transliteration
sañjaya uvāca | apeta-śiśire kāle samiddham iva pāvakam | atyarocata saubhadras tava sainyāni nāśayan mahārāja |
Translation
മഹാരാജാ! നിങ്ങളുടെ സൈന്യത്തെ സംഹരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന സുഭദ്രാപുത്രൻ അഭിമന്യു അത്യന്തം ദീപ്തനായി തെളിഞ്ഞു—ശിശിരത്തിന്റെ തണുപ്പ് അകന്ന്, ഗ്രീഷ്മത്തിൽ പൂർണ്ണമായി ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിപോലെ.
Word by Word
अपेत-शिशिरेin the season when cold has departed (i.e., in summer-time)
अपेत-शिशिरे:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootअपेतशिशिर
FormMasculine/Neuter, Locative, Singular
कालेin time/season
काले:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकाल
FormMasculine, Locative, Singular
समिद्धम्kindled, blazing
समिद्धम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसम्-इध्
FormMasculine, Accusative, Singular
इवlike, as if
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
पावकम्fire
पावकम्:
Karma
TypeNoun
Rootपावक
FormMasculine, Accusative, Singular
अत्यरोचतshone exceedingly
अत्यरोचत:
TypeVerb
Rootअति-रुच्
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular
सौभद्रःthe son of Subhadrā (Abhimanyu)
सौभद्रः:
Karta
TypeNoun
Rootसौभद्र
FormMasculine, Nominative, Singular
तवyour
तव:
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Form—, Genitive, Singular
सैन्यानिarmies/troops
सैन्यानि:
Karma
TypeNoun
Rootसैन्य
FormNeuter, Accusative, Plural
नाशयन्destroying
नाशयन्:
TypeVerb
Rootनश् (णिच्) / नाशय्
FormMasculine, Nominative, Singular
महाराजO great king
महाराज:
TypeNoun
Rootमहाराज
FormMasculine, Vocative, Singular
Speaker
संजय उवाच
Characters & Entities
स
संजय (Sañjaya)म
महाराज (Dhṛtarāṣṭra, implied addressee)स
सौभद्र (Abhimanyu)स
सुभद्रा (Subhadrā, by patronymic)प
पावक (Fire, as simile)श
शिशिर (Winter, as seasonal image)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes