Shloka 49
Arjuna’s Advance toward Bhīṣma; The Gāṇḍīva’s Signal and the Armies’ Convergence (भीष्माभिमुखगमनम् — गाण्डीवनिर्घोष-ध्वजवर्णनम्)
राजन! जो नाना प्रकारके चिह्न धारण करनेवाले और अत्यन्त तेजस्वी थे, उन समस्त महारथियोंद्वारा की हुई अस्त्र-शस्त्रोंकी वर्षासे बहुत ही घायल होकर प्राग्ज्योतिषनरेश भगदत्तका वह हाथी मस्तकपर रक्तसे रंजित हो रणक्षेत्रमें देखने ही योग्य हो रहा था, मानो सूर्यकी अरुण किरणोंसे व्याप्त रँगा हुआ महामेघ हो ।। संचोदितो मदसत्रावी भगदत्तेन वारण: । अभ्यधावत तान् सर्वान् कालोत्सृष्ट इवान्तक:
sañjaya uvāca |
sañcodito madasrāvī bhagadattena vāraṇaḥ |
abhyadhāvat tān sarvān kālotsṛṣṭa ivāntakaḥ ||
ഭഗദത്തൻ പ്രേരിപ്പിച്ചതോടെ മദസ്രാവി ആന അവരൊക്കെയിലേക്കും പാഞ്ഞെത്തി—നിയത സമയത്ത് വിട്ടയച്ച അന്തകനെന്നപോലെ.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how unleashed, intoxicated power—when driven by command and the momentum of war—can resemble fate itself, reminding the listener of the ethical peril of violence and the thin line between human intention and inevitable destruction.
Sanjaya describes Bhagadatta’s war-elephant, in musth and urged forward by its rider, charging straight at all the opposing warriors, compared to Death released at the destined hour.