Previous Verse
Next Verse

Shloka 94

Daiva–Puruṣakāra Discourse and the Elephant-Corps Engagement (भीमगजानीक-सम्भ्रान्ति)

एवं संनोद्य सर्वाणि स्वान्यनीकानि पार्षत: । भीमसेनस्य जग्राह पार्ष्णि सत्पुरुषैर्वत:,इस प्रकार ट्रुपदपुत्र धृष्टद्युम्नने अपनी सारी सेनाओंको युद्धके लिये प्रेरित करके श्रेष्ठ पुरुषोंके साथ भीमसेनके पृष्ठभागकी रक्षाका कार्य हाथमें लिया

evaṁ saṁnodya sarvāṇi svāny anīkāni pārṣataḥ | bhīmasenasya jagrāha pārṣṇi satpuruṣair vataḥ ||

ഇങ്ങനെ പൃഷതപുത്രനായ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ തന്റെ എല്ലാ സൈന്യവ്യൂഹങ്ങളെയും യുദ്ധത്തിനായി ഉത്സാഹിപ്പിച്ച്, സത്പുരുഷന്മാരോടൊപ്പം ഭീമസേനന്റെ പിന്‍ഭാഗം കാക്കാനുള്ള ചുമതല ഏറ്റെടുത്തു.

एवम्thus
एवम्:
TypeIndeclinable
Rootएवम्
संनोद्यhaving urged/impelled
संनोद्य:
TypeVerb
Rootसम्-नुद्
Formल्यप् (absolutive/gerund), परस्मैपद-प्रयोग (gerundial, voice-neutral in usage)
सर्वाणिall
सर्वाणि:
Karma
TypeAdjective
Rootसर्व
FormNeuter, Accusative, Plural
स्वानिhis own
स्वानि:
Karma
TypeAdjective
Rootस्व
FormNeuter, Accusative, Plural
अनीकानिarmies/divisions
अनीकानि:
Karma
TypeNoun
Rootअनीक
FormNeuter, Accusative, Plural
पार्षतःthe son of Pṛṣata (Dhr̥ṣṭadyumna)
पार्षतः:
Karta
TypeNoun
Rootपार्षत
FormMasculine, Nominative, Singular
भीमसेनस्यof Bhīmasena
भीमसेनस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभीमसेन
FormMasculine, Genitive, Singular
जग्राहtook up/undertook
जग्राह:
TypeVerb
Rootग्रह्
FormPerfect (लिट्), 3rd, Singular, Parasmaipada
पार्ष्णिम्the rear/heel-side (rear-guard position)
पार्ष्णिम्:
Karma
TypeNoun
Rootपार्ष्णि
FormFeminine, Accusative, Singular
सत्पुरुषैःwith good/noble men
सत्पुरुषैः:
Karana
TypeNoun
Rootसत्पुरुष
FormMasculine, Instrumental, Plural
वृतःsurrounded/accompanied
वृतः:
TypeAdjective
Rootवृ (वरणे)
Formक्त (past passive participle), Masculine, Nominative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Dhṛṣṭadyumna (Pārṣata, son of Pṛṣata/Drupada’s line)
B
Bhīmasena (Bhīma)
P
Pāṇḍava army divisions (anīkāni)
S
Satpuruṣa warriors (noble allies)

Educational Q&A

Effective dharmic leadership in war combines motivation of one’s forces with protective responsibility—ensuring that a principal warrior is not exposed to rear attacks, and that noble companions share the burden of safeguarding the vulnerable flank.

Dhṛṣṭadyumna first rallies his own troop-divisions for battle and then assumes the role of guarding Bhīma’s rear, accompanied by other honorable warriors, indicating a tactical rear-guard arrangement during the fighting.