Shloka 193
भीष्मधनंजयद्वैरथम्
Bhīṣma–Dhanaṃjaya Duel and the Opening Clash
प्रायाच्छरणद: शीघ्र सुहृदां हर्षवर्धन: । उस रथपर बहुत-सी पताकाएँ फहरा रही थीं। उसमें बकपंक्तिके समान श्वेतवर्णवाले चार घोड़े जुते हुए थे। उसके अत्यन्त ऊँचे ध्वजके ऊपर एक वानर भयंकर गर्जना करता था। उस रथके पहियोंकी घरघराहट मेघकी गर्जनाके समान गम्भीर थी तथा वह रथ अनन्त तेज (कान्ति)-से सम्पन्न था। उस विशाल रथपर आरूढ़ हो पाण्डुनन्दन अर्जुन, जो सबको शरण देनेवाले और सुहृदोंका आनन्द बढ़ानेवाले थे, कौरव-सेना एवं शूरसेन-देशीय योद्धाओंका वध करते हुए शीघ्रतापूर्वक भीष्मके पास गये
sañjaya uvāca | prāyāc charaṇadaḥ śīghraṃ suhṛdāṃ harṣavardhanaḥ |
ശരണാർത്ഥികൾക്ക് അഭയം നല്കുന്നവനും സുഹൃത്തുകളുടെ ഹർഷം വർധിപ്പിക്കുന്നവനും ആയ പാണ്ഡുനന്ദനൻ അർജുനൻ വേഗത്തിൽ മുന്നേറി. അനവധി പതാകകൾ പാറുന്ന, കൊക്കുകളുടെ നിരപോലെ വെളുത്ത നാല് കുതിരകൾ കെട്ടിയ, ഉയർന്ന ധ്വജത്തിൽ ഗർജ്ജിക്കുന്ന വാനരചിഹ്നം ധരിച്ച, മേഘഗർജ്ജനപോലെ ഗംഭീരമായ ചക്രനാദം മുഴക്കുന്ന, കാന്തിയാൽ ദീപ്തമായ ആ മഹാരഥത്തിൽ ആരൂഢനായി, കൗരവസേനയെയും ശൂരസേനദേശീയ യോദ്ധാക്കളെയും വധിച്ചുകൊണ്ടു, അവൻ शीഘ്രം ഭീഷ്മന്റെ അടുക്കലെത്തി।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights disciplined martial duty: Arjuna advances decisively as a protector of those who rely on him, suggesting that power in war is ethically framed as responsibility toward allies and dependents, not mere aggression.
Sanjaya describes Arjuna riding his magnificent chariot—marked by many banners, four white horses, and the monkey emblem on the standard—cutting through Kaurava and Śūrasena fighters and moving swiftly to confront Bhīṣma.