Shloka 81
गौरुडव्यूह-रचना तथा अर्धचन्द्र-प्रत्यव्यूह
Garuḍa Array and the Ardhacandra Counter-Formation
कालदण्डोपमां घोरां मृत्योर्जिद्वामिव श्वसन् । अब्रवीच्च तदा श्वेतो भीष्मं शान्तनवं रणे,अत्यन्त उग्र, महाभयंकर, कालदण्डके समान घोर और मृत्युकी जिह्वा-सी प्रतीत होनेवाली उस शक्तिको श्वेतने हाथमें उठाया और लंबी साँस लेते हुए रणक्षेत्रमें शान्तनुपुत्र भीष्मसे इस प्रकार कहा--
kāladaṇḍopamāṃ ghorāṃ mṛtyor jidvām iva śvasan | abravīc ca tadā śveto bhīṣmaṃ śāntanavaṃ raṇe ||
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ ശ്വേതൻ ദീർഘശ്വാസം വിട്ടുകൊണ്ട്, കാലദണ്ഡംപോലെ ഘോരവും മരണത്തിന്റെ നാവുപോലെ തോന്നുന്നതുമായ ആ ഭയങ്കര ശക്തി ആയുധം ഉയർത്തി, യുദ്ധഭൂമിയിൽ ശാന്തനുപുത്രൻ ഭീഷ്മനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse uses the imagery of Time’s rod and Death’s tongue to remind that even heroic action in war unfolds under the sovereignty of Kāla (Time) and the inevitability of death; ethical reflection is urged amid martial fervor.
Sañjaya narrates that Śveta, panting with intensity, raises a fearsome weapon and speaks directly to Bhīṣma on the battlefield, signaling an imminent confrontation.