Shloka 8
भूमिगुण-प्रश्नः
Inquiry into the qualities of Earth and the classification of beings
अन्योन्यं नाभिवर्तन्ते साम्यं भवति वै यदा,ये पाँचों गुण जब साम्यावस्थामें रहते हैं, तब एक-दूसरेसे संयुक्त नहीं होते हैं
anyonyam nābhivartante sāmyam bhavati vai yadā
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഈ അഞ്ചു ഗുണങ്ങൾ സാമ്യാവസ്ഥയിൽ ആയിരിക്കുമ്പോൾ, അവ പരസ്പരം ഒന്നിനെ മറ്റൊന്ന് കീഴടക്കുകയോ ചേർന്ന് വികാരം സൃഷ്ടിക്കുകയോ ചെയ്യില്ല; സമത്വത്തിൽ തന്നെ നിലകൊള്ളും.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the idea of equilibrium: when the constituent qualities (guṇas) are in a state of balance, none dominates the others, and no further interaction or transformation is triggered. Ethically, it implies that disturbance and conflict arise when one tendency gains ascendancy; steadiness comes from balance.
Sañjaya is conveying a philosophical point within the Bhīṣma Parva context, explaining how states of balance versus dominance among qualities lead to different outcomes—serving as a conceptual backdrop to understanding agitation, action, and change amid the larger war narrative.