Shloka 82
उत्पातवर्णनम् (Utpāta-varṇanam) — Catalogue of Portents
महादोष: संनिपातस्तस्याद्य: क्षय उच्यते । परस्परज्ञा: संहृष्टा व्यवधूता: सुनिश्चिता:
mahādoṣaḥ saṁnipātas tasyādyaḥ kṣaya ucyate | parasparajñāḥ saṁhṛṣṭā vyavadhūtāḥ suniścitāḥ ||
യുദ്ധം മഹാദോഷങ്ങളുടെ ഭണ്ഡാരമാണ്; ആ ദോഷങ്ങളിൽ പ്രധാനം ‘ക്ഷയം’—ജനസംഹാരം. എന്നാൽ പരസ്പരം നന്നായി അറിയുന്നവരും, ആനന്ദോത്സാഹം നിറഞ്ഞവരും, ആസക്തികളിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിൽക്കുന്നവരും, വിജയത്തിൽ ദൃഢനിശ്ചയമുള്ളവരുമായ യോദ്ധാക്കൾ—വീര്യത്തോടെ ഒന്നിച്ചു നിന്നാൽ മഹാസൈന്യത്തെയും തകർക്കാം।
व्यास उवाच
Educational Q&A
Vyāsa frames massed battle as a grave strategic and moral danger because its primary outcome is kṣaya—large-scale destruction. He then highlights the counter-principle: disciplined cohesion, mutual trust, detachment from distractions, and unwavering resolve can make a small, virtuous, well-knit unit more effective than a huge but less integrated host.
In the Bhīṣma Parva’s opening war context, Vyāsa offers counsel about the nature of warfare: he warns that the gathering of armies tends toward slaughter, yet he explains how a compact group of mutually known, enthusiastic, detached, and determined warriors can overcome a much larger force through unity and steadfast courage.