Shloka 49

उत्पातवर्णनम् (Utpāta-varṇanam) — Catalogue of Portents

Devanagari script

इह कीर्ति परे लोके दीर्घकालं महत्‌ सुखम्‌ । प्राप्स्यन्ति पुरुषव्याप्रा: प्राणांस्त्यकत्वा महाहवे,“वे पुरुषसिंह नरेश महायुद्धमें प्राणोंका परित्याग करके इहलोकमें कीर्ति तथा परलोकमें दीर्घकालतक महान्‌ सुख प्राप्त करेंगे!

Transliteration

iha kīrtiḥ pare loke dīrghakālaṃ mahat sukham | prāpsyanti puruṣavyāprāḥ prāṇāṃs tyaktvā mahāhave ||

Translation

ആ പുരുഷസിംഹങ്ങളായ രാജാക്കന്മാർ മഹായുദ്ധത്തിൽ പ്രാണത്യാഗം ചെയ്ത് ഇഹലോകത്തിൽ കീർത്തിയും പരലോകത്തിൽ ദീർഘകാലം മഹാസുഖവും പ്രാപിക്കും.

Word by Word

• इह: here, in this world
• इह: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: इह

• कीर्तिम्: fame
• कीर्तिम्: Karma
• Type: Noun
• Root: कीर्ति
• Form: Feminine, Accusative, Singular

• परे: in the other (world)
• परे: Adhikarana
• Type: Adjective
• Root: पर
• Form: Masculine, Locative, Singular

• लोके: in the world
• लोके: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: लोक
• Form: Masculine, Locative, Singular

• दीर्घकालम्: for a long time
• दीर्घकालम्: Karma
• Type: Noun
• Root: दीर्घकाल
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• महत्: great
• महत्: Karma
• Type: Adjective
• Root: महत्
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• सुखम्: happiness, bliss
• सुखम्: Karma
• Type: Noun
• Root: सुख
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• प्राप्स्यन्ति: will obtain
• प्राप्स्यन्ति: Karta
• Type: Verb
• Root: प्र + आप्
• Form: Simple Future (Luṭ), Third, Plural

• पुरुषव्याप्राः: men who are active/engaged (in manly effort)
• पुरुषव्याप्राः: Karta
• Type: Noun
• Root: पुरुषव्याप्र
• Form: Masculine, Nominative, Plural

• प्राणान्: life-breaths, lives
• प्राणान्: Karma
• Type: Noun
• Root: प्राण
• Form: Masculine, Accusative, Plural

• त्यक्त्वा: having abandoned, having given up
• त्यक्त्वा: Karana
• Type: Verb
• Root: त्यज्
• Form: Absolutive (Gerund), Parasmaipada (usage-neutral here)

• महाहवे: in the great battle
• महाहवे: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: महाहव
• Form: Masculine, Locative, Singular

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśampāyana