Shloka 49
कर्मयोग–ज्ञानयज्ञ–अवतारोपदेश
Karma-Yoga, Jñāna-Yajña, and Avatāra Instruction
सम्बन्ध-- इस प्रकार कर्मयोगकी प्रक्रिया बतलाकर अब सकामभावकी निन््दा और समभावरूप बुद्धियोगका महत्त्व प्रकट करते हुए भगवान् अर्जुनिको उसका आश्रय लेनेके लिये आज्ञा देते हैं-- दूरेण हाावरं कर्म बुद्धियोगाद््र धनंजय । बुद्धो शरणमन्विच्छ कृपणा: फलहेतव:
dūreṇa hy avaraṁ karma buddhiyogād dhanañjaya | buddhau śaraṇam anviccha kṛpaṇāḥ phalahetavaḥ ||
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—കർമ്മയോഗത്തിന്റെ മാർഗം വിശദീകരിച്ച ശേഷം, ഭഗവാൻ ഇപ്പോൾ ആഗ്രഹപ്രേരിതമായ കർമ്മത്തെ നിന്ദിക്കുകയും സമത്വാധിഷ്ഠിതമായ ബുദ്ധിയോഗത്തിന്റെ മഹത്വം വെളിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്ത് അർജുനനോട് അതിൽ ശരണം തേടാൻ കല്പിക്കുന്നു— “ഹേ ധനഞ്ജയാ! ബുദ്ധിയോഗത്തേക്കാൾ ഫലലോഭത്തോടെ ചെയ്യുന്ന കർമ്മം വളരെ താഴ്ന്നതാണ്. അതിനാൽ സമബുദ്ധിയിൽ ശരണം തേടുക; കാരണം ഫലത്തിനായി മാത്രം പ്രവർത്തിക്കുന്നവർ ദയനീയർ—ലാഭനഷ്ടബന്ധനത്തിൽ കുടുങ്ങിയവർ.”
संजय उवाच
Educational Q&A
Desire-driven action aimed at personal gain is spiritually inferior to buddhi-yoga—acting with steady understanding and equanimity. One should take refuge in even-minded intelligence rather than be ruled by the pursuit of results.
Sanjaya reports Krishna’s instruction to Arjuna on the battlefield: after outlining karma-yoga, Krishna urges Arjuna to adopt buddhi-yoga (equanimity and right understanding), warning that fixation on outcomes makes one ‘kṛpaṇa’—pitiable and bound by success and failure.