Shloka 7
Sainyavinyāsa–Lakṣaṇa (Disposition of Armies and Battlefield Omens) | सैन्यविन्यास–लक्षणम्
पाण्डवसेनाके पीछेकी ओरसे हवा चल रही थी और आपके पुत्रोंकी ओर देखकर हिंसक जन्तु बोल रहे थे। आपके पुत्रकी सेनामें जो हाथी थे, वे पाण्डवपक्षके गजराजोंके मदोंकी तीव्र गन्ध नहीं सहन कर पाते थे ।। दुर्योधनो हस्तिनं पद्मवर्ण सुवर्णकक्ष॑ जालवन्तं प्रभिन्नम् । समास्थितो मध्यगत: कुरूणां संस्तूयमानो वन्दिभिम्मागधैश्वल,दुर्योधन कमलके समान कान्तिवाले मदस्रावी गजराजपर बैठकर कौरवसेनाके मध्यभागमें खड़ा था। उसके हाथीपर सोनेका हौदा कसा हुआ था और पीठपर सोनेकी जाली बिछी हुई थी। उस समय बन्दी और मागधजन उसकी स्तुति कर रहे थे
sañjaya uvāca | pāṇḍavasenāke pīchekī orase havā cala rahī thī aura āpake putroṅkī ora dekhakara hiṃsaka jantu bola rahe the | āpake putrakī senāmeṃ jo hāthī the, ve pāṇḍavapakṣake gajarājoṅke madoṅkī tīvra gandha nahīṃ saha pāte the || duryodhano hastinaṃ padmavarṇaṃ suvarṇakakṣaṃ jālavantaṃ prabhinnam | samāsthito madhyagataḥ kurūṇāṃ saṃstūyamāno vandibhir māgadhaiś ca ||
പാണ്ഡവസേനയുടെ പിന്നിൽ നിന്ന് കാറ്റ് വീശി; നിന്റെ പുത്രന്മാരുടെ ഭാഗത്തേക്ക് നോക്കി ക്രൂരമൃഗങ്ങൾ അപശകുനധ്വനികൾ മുഴക്കി. നിന്റെ പുത്രന്റെ സേനയിലെ ആനകൾ പാണ്ഡവപക്ഷത്തിലെ ഗജരാജന്മാരുടെ കഠിനമായ മദഗന്ധം സഹിക്കാനായില്ല. അപ്പോൾ ദുര്യോധനൻ പദ്മസമാന കാന്തിയുള്ള, മദസ്രാവിയായ ഗജരാജത്തിന്മേൽ ഇരുന്ന് കൗരവസേനയുടെ മദ്ധ്യഭാഗത്ത് നിലകൊണ്ടു. ആ ആനയിൽ സ്വർണ്ണഹൗദ കെട്ടിയിരുന്നു; പുറത്ത് സ്വർണ്ണജാലം വിരിച്ചിരുന്നതും; വന്ദികളും മാഗധരും അവനെ പുകഴ്ത്തിപ്പാടുകയും ചെയ്തു.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse contrasts outward royal splendor and public praise with subtle signs of impending defeat: favorable wind and confident war-elephants on the Pandava side, and ominous cries plus unease among Kaurava elephants. Ethically, it hints that adharma may be celebrated in the moment, yet nature and circumstance foreshadow its collapse.
Sanjaya reports battlefield portents and a vivid tableau: the Pandavas receive a favorable wind and their elephants’ musth overpowers the Kaurava elephants, while Duryodhana stands at the center of his army atop a richly caparisoned elephant as bards and Magadha heralds sing his praises.