Shloka 15
भीष्मपतनविषये धृतराष्ट्रस्य प्रश्नाः | Dhṛtarāṣṭra’s Questions on Bhīṣma’s Fall
अब्रवीच्च विशुद्धात्मा नाहं हन्यां शिखण्डिनम् । श्रूयते स्त्री हासौ पूर्व तस्माद् व््यो रणे मम,विशुद्ध हृदयवाले पितामह भीष्म मुझसे कह चुके हैं कि “मैं शिखण्डीको युद्धमें नहीं मारूँगा; क्योंकि सुननेमें आया है कि वह पहले स्त्री था, अतः रणभूमिमें मेरे लिये वह सर्वथा त्याज्य है” इति श्रीमहाभारते भीष्मपर्वणि श्रीमद्भगवद्गीतापर्वणि दुर्योधनदुःशासनसंवादे पज्चदशो< ध्याय: इस प्रकार श्रीमहाभारत भीष्मपर्वके अन्तर्गत श्रीमद्भगवद्गीतापर्वमें दुर्योधन- दुःशासनसंवादविषयक पंद्रहवाँ अध्याय पूरा हुआ
sañjaya uvāca | abravīc ca viśuddhātmā nāhaṁ hanyāṁ śikhaṇḍinam | śrūyate strī hy asau pūrvaṁ tasmād varjyo raṇe mama ||
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—വിശുദ്ധാത്മാവായ പിതാമഹ ഭീഷ്മൻ പ്രഖ്യാപിച്ചു: “ഞാൻ ശിഖണ്ഡിയെ വധിക്കുകയില്ല; അവൻ മുമ്പ് സ്ത്രീയായിരുന്നു എന്ന് കേൾക്കപ്പെടുന്നു; അതിനാൽ യുദ്ധഭൂമിയിൽ അവൻ എനിക്ക് വर्ज്യൻ.”
संजय उवाच
Educational Q&A
Even in war, Bhishma upholds a personal ethical boundary: he refuses to strike Shikhandin due to Shikhandin’s reported former female identity. The verse foregrounds how vows, reputation (śrūyate), and dharmic self-restraint can govern action amid violence.
Sanjaya reports Bhishma’s declaration that he will not fight Shikhandin. This becomes strategically significant in the Kurukshetra war, since Bhishma’s refusal creates an opening for opponents to confront him using Shikhandin as a shield or front-line presence.