Shloka 34
Bhīṣma–Karṇa Saṃvāda on the Śaraśayyā (भीष्म–कर्ण संवादः शरशय्यायाम्)
तब भीमसेनने जयत्सेनको दस बाणोंसे बींधकर फिर पाँच बाणोंसे घायल कर दिया और एक भल्ल मारकर उसके सारथिको भी रथकी बैठकसे नीचे गिरा दिया ।। उदश्रान्तैस्तुरगै: सो5थ द्रवमाणै: समन्तत: । मागधो<5पसूतो राजा सर्वसैन्यस्य पश्यत:,एकैकं त्रिभिरानर्च्छत् कड़ुकबर्हिणवाजितै: । उसके बाद सुशर्मा और कृपाचार्यको भी तीन-तीन बाणोंसे बींध डाला। राजेन्द्र! फिर समरांगणमें प्राग्ज्योतिषनरेश भगदत्त, सिन्धुराज जयद्रथ, चित्रसेन, विकर्ण, कृतवर्मा, दुर्मीषण तथा महारथी विन्द और अनुविन्द--इनमैंसे प्रत्येकको गीधकी पाँखसे युक्त तीन- तीन बाणोंद्वारा विशेष पीड़ा दी फिर तो उसके घबराये हुए घोड़े चारों ओर भागने लगे और इस प्रकार वह मगधदेशका राजा सारी सेनाके देखते-देखते रणभूमिसे दूर हटा दिया गया
tataḥ bhīmasenena jayatsenaḥ daśabāṇaiḥ viddhaḥ punaḥ pañcabāṇaiḥ kṣataḥ kṛtvā ca ekena bhallena tasya sārathiḥ api rathasya āsanāt adhaḥ pātitaḥ || udāśrāntaiḥ turagaiḥ so 'tha dravamāṇaiḥ samantataḥ | māgadho 'pasūto rājā sarvasainyasya paśyataḥ || ekaikaṃ tribhir ānarcchat kaḍukabarhiṇavājitaiḥ | suśarmāṇaṃ ca kṛpācāryaṃ ca tribhis tribhiḥ samabhyahanat || prāgjyotiṣādhipaṃ bhagadattaṃ sindhurājaṃ jayadrathaṃ citrasenaṃ vikarṇaṃ kṛtavarmāṇaṃ durmiṣaṇaṃ ca | mahārathī vindānuvindau ca—eteṣāṃ pratyekaṃ gṛdhrapakṣayuktaiḥ tribhir bāṇaiḥ viśeṣapīḍāṃ cakāra | tataḥ tasya trāsitāḥ aśvāḥ samantād dhāvantaḥ sa māgadharājaḥ sarvasainyasya paśyataḥ raṇabhūmeḥ dūrīkṛtaḥ ||
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ ഭീമസേനൻ ജയത്സേനനെ പത്ത് അമ്പുകളാൽ കുത്തിത്തുളച്ചു; പിന്നെയും അഞ്ചു അമ്പുകളാൽ പരിക്കേൽപ്പിച്ചു; ഒറ്റ ഭല്ലംകൊണ്ട് അവന്റെ സാരഥിയെ രഥാസനത്തിൽ നിന്ന് താഴെ വീഴ്ത്തി. കുതിരകൾ ക്ഷീണിച്ച് ഭീതിയോടെ എല്ലാദിക്കുകളിലേക്കും പാഞ്ഞപ്പോൾ, സാരഥിയില്ലാത്ത മഗധരാജൻ സർവ്വസൈന്യവും നോക്കിനിൽക്കെ യുദ്ധഭൂമിയിൽ നിന്ന് പിന്തള്ളപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് ഭീമൻ കഴുകിന്റെ ചിറകുപോലെയുള്ള പിഞ്ചുകളാൽ അലങ്കരിച്ച മൂന്ന് മൂന്ന് അമ്പുകളാൽ ഓരോരുത്തരെയും വേദനിപ്പിച്ചു; സുശർമയെയും കൃപാചാര്യനെയും കൂടി മൂന്ന് മൂന്ന് അമ്പുകളാൽ കുത്തി. പിന്നെ സമരമദ്ധ്യേ പ്രാഗ്ജ്യോതിഷരാജൻ ഭഗദത്തൻ, സിന്ധുരാജൻ ജയദ്രഥൻ, ചിത്രസേനൻ, വികർണൻ, കൃതവർമ്മൻ, ദുര്മിഷണൻ, മഹാരഥികൾ വിന്ദനും അനുവിന്ദനും—ഇവരിൽ ഓരോരുത്തനെയും മൂന്ന് മൂന്ന് അമ്പുകളാൽ കടുത്ത പീഡയിൽ ആക്കി. ഇങ്ങനെ ശത്രുക്കളുടെ കുതിരകൾ പരിഭ്രാന്തരായി ചിതറിപ്പോയി; മഗധരാജൻ എല്ലാവരുടെയും മുന്നിൽ റണത്തിൽ നിന്ന് ദൂരത്തേക്ക് തള്ളപ്പെട്ടു.
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage highlights the precariousness of power in war: even a king can be rendered helpless when support systems (like the charioteer and steady horses) collapse. It also invites ethical reflection—martial excellence may be celebrated as kṣatriya-duty, yet the scene’s brutality and public humiliation underscore the grave moral weight of violence.
Sañjaya describes Bhīma’s rapid archery: he wounds Jayatsena heavily, kills or disables his charioteer with a bhalla, and as the horses panic, the Magadhan king is driven away in sight of all. Bhīma then strikes several prominent Kaurava-aligned warriors—Suśarmā, Kṛpa, Bhagadatta, Jayadratha, and others—three arrows each, intensifying the rout and pressure on that sector of the battlefield.