Shloka 17
Bhīṣma–Karṇa Saṃvāda on the Śaraśayyā (भीष्म–कर्ण संवादः शरशय्यायाम्)
छत्रैश्न बहुधा छिन्नैर्ध्वजैश्न विनिपातितै: । (चामरैहेमदण्डैश्व॒ समास्तीर्यत मेदिनी ।) अड्कुशैरपविद्धैश्व परिस्तोमैश्व भारत,एकैकं त्रिभिरानर्च्छत् कड़ुकबर्हिणवाजितै: । उसके बाद सुशर्मा और कृपाचार्यको भी तीन-तीन बाणोंसे बींध डाला। राजेन्द्र! फिर समरांगणमें प्राग्ज्योतिषनरेश भगदत्त, सिन्धुराज जयद्रथ, चित्रसेन, विकर्ण, कृतवर्मा, दुर्मीषण तथा महारथी विन्द और अनुविन्द--इनमैंसे प्रत्येकको गीधकी पाँखसे युक्त तीन- तीन बाणोंद्वारा विशेष पीड़ा दी
sañjaya uvāca | chatraiś ca bahudhā chinnaiḥ dhvajaiś ca vinipātitaiḥ | cāmaraiḥ hemadaṇḍaiś ca samāstīryata medinī | aṅkuśair apaviddhaiś ca paristomaiś ca bhārata | ekaikaṃ tribhir ānarcat kaṅkubabarhiṇavājitaiḥ |
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭാരത! പലതായി മുറിഞ്ഞ കുടകൾ, വീണ പതാകകൾ, സ്വർണ്ണദണ്ഡമുള്ള ചാമരങ്ങൾ, എറിഞ്ഞ അങ്കുശങ്ങൾ, ചിതറിക്കിടന്ന അലങ്കാരസാമഗ്രികൾ—ഇവകൊണ്ട് ഭൂമി മൂടപ്പെട്ടിരുന്നു. തുടർന്ന് കങ്കപക്ഷിയുടെ (കഴുകിനം) തൂവലുകൾ ഘടിപ്പിച്ച അമ്പുകളാൽ അവൻ ഓരോരുത്തനെയും മൂന്നു മൂന്നു അമ്പുകൾകൊണ്ട് തട്ടി കടുത്ത വേദന വരുത്തി.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the paradox of dharma in war: disciplined prowess and royal honorific imagery coexist with destruction. The act of ‘honouring’ with arrows suggests formal, rule-bound combat, yet the strewn insignia (parasols, banners, fans) reminds us that status and ceremony collapse under violence.
Sañjaya describes the battlefield littered with broken royal emblems and equipment. He then reports that a warrior (implied from context) pierces prominent opponents—named in the Hindi gloss—each with three feather-adorned arrows, causing them particular distress.