Shloka 26
Adhyāya 112: Bhīṣma-prati Arjunasya Pravṛttiḥ
Arjuna’s Forward Drive Toward Bhīṣma
संजय कहते हैं--महाराज! दुर्योधनके ऐसा कहनेपर आपके ताऊ शानन््तनुनन्दन देवव्रतने दो घड़ीतक कुछ चिन्तन करनेके पश्चात् अपना एक निश्चय करके आपके पुत्र दुर्योधनको सान्त्वना देते हुए इस प्रकार कहा--'प्रजानाथ दुर्योधन! सुस्थिर होकर इधर ध्यान दो ।। पूर्वकालं तव मया प्रतिज्ञातं महाबल । हत्वा दशसहस्राणि क्षत्रियाणां महात्मनाम्,“महाबली नरेश! पूर्वकालमें मैंने तुम्हारे लिये यह प्रतिज्ञा की थी कि दस हजार महामनस्वी क्षत्रियोंका वध करके ही मुझे संग्रामभूमिसे हटना होगा और यह मेरा दैनिक कर्म होगा। भरतश्रेष्ठ! जैसा मैंने कहा था, वैला अबतक करता आया हूँ
sañjaya uvāca—mahārāja! duryodhanasyaivaṃ vacane tava tātaḥ śāntanavanandano devavrato muhūrtadvayaṃ kiṃcid vicintya niścayaṃ kṛtvā tava putraṃ duryodhanaṃ sāntvayann idaṃ vacanam abravīt—“prajānātha duryodhana! susthiraḥ san iha me vacanaṃ śṛṇu. pūrvakālaṃ tava mayā pratijñātaṃ mahābala—hatvā daśasahasrāṇi kṣatriyāṇāṃ mahātmanām, raṇabhūmeḥ na nivartiṣye; etac ca mama nityaṃ karma bhaviṣyati. bharataśreṣṭha! yathā mayoktaṃ tathā etad adyāpi yāvat kṛtam.”
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു— മഹാരാജാ! ദുര്യോധനൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, നിന്റെ പിതാമഹനായ ശാന്തനുനന്ദന ദേവവ്രതൻ (ഭീഷ്മൻ) അല്പനേരം ആലോചിച്ച്, മനസ്സിൽ ദൃഢനിശ്ചയം എടുത്തു; പിന്നെ നിന്റെ പുത്രൻ ദുര്യോധനനെ ആശ്വസിപ്പിച്ച് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു— “പ്രജാനാഥ ദുര്യോധനാ! സ്ഥിരനായി എന്റെ വാക്ക് കേൾക്കുക. മഹാബലനേ! പൂർവകാലത്ത് നിനക്കായി ഞാൻ ഈ പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തിരുന്നു— മഹാത്മാക്കളായ ക്ഷത്രിയരിൽ പത്തായിരം പേരെ വധിക്കാതെ ഞാൻ യുദ്ധഭൂമിയിൽ നിന്ന് പിന്മാറുകയില്ല; ഇതാണ് എന്റെ നിത്യകർമ്മം. ഭരതശ്രേഷ്ഠാ! ഞാൻ പറഞ്ഞതുപോലെ ഇന്നുവരെ ഞാൻ പ്രവർത്തിച്ചു വന്നിരിക്കുന്നു.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage highlights the Mahabharata’s emphasis on pratijñā (solemn vow) and steadfastness: Bhishma frames his participation in war as a binding duty undertaken by resolve, showing how personal commitments and warrior-dharma can drive action even amid morally fraught violence.
After Duryodhana speaks, Bhishma (Devavrata), Shantanu’s son, pauses to reflect and then reassures Duryodhana by recalling an earlier pledge: he would continue fighting and not withdraw until he had slain ten thousand Kshatriyas, treating this as his ongoing daily obligation on the battlefield.