Shloka 11
भीष्मवधोपाय-प्रश्नः (Inquiry into the means to overcome Bhīṣma) | Chapter 103
न चैनं तावका राजन् विषेहुररिघातिनम् | प्रदीप्तं पावक॑ यद्धत् पतड़ा: कालचोदिता:,राजन्! आपके सैनिक शत्रुघाती अभिमन्युका वेग नहीं सह सके। जैसे कालप्रेरित फतिंगे प्रजजलित अग्निकी आँच नहीं सह पाते (उसीमें झुलसकर मर जाते हैं), वही दशा आपके सैनिकोंकी थी
na cainaṃ tāvakā rājan viṣehuḥ arighātinam | pradīptaṃ pāvakaṃ yathā pataṅgāḥ kālacoditāḥ ||
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ! ശത്രുഘാതിയായ അഭിമന്യുവിന്റെ പ്രഹരവേഗം നിന്റെ യോദ്ധാക്കൾ സഹിച്ചില്ല—കാലം പ്രേരിപ്പിച്ച പാറ്റകൾ ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിയെ സഹിക്കാത്തതുപോലെ।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the overwhelming force of a dharmic hero in battle and underscores the role of kāla (Time/Fate): when destiny ripens, even many cannot withstand one blazing power—like moths drawn helplessly to fire.
Sañjaya reports to King Dhṛtarāṣṭra that the Kaurava soldiers failed to endure Abhimanyu’s assault; they were scattered and destroyed, compared to moths perishing in a blazing flame.