Previous Verse
Next Verse

Shloka 10

भीष्मवधोपाय-प्रश्नः (Inquiry into the means to overcome Bhīṣma) | Chapter 103

विद्राव्य सर्वसैन्यानि तावकानि नरोत्तम | अभिमन्यु: स्थितो राजन विधूमो 5ग्निरिव ज्वलन्‌,नरश्रेष्ठू आपकी सम्पूर्ण सेनाओंको खदेड़कर अभिमन्यु धूमरहित अग्निकी भाँति प्रकाशित हो रहा था

sañjaya uvāca | vidrāvya sarvasainyāni tāvakāni narottama | abhimanyuḥ sthito rājan vidhūmo 'gnir iva jvalan ||

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ നരോത്തമാ! നിന്റെ സൈന്യങ്ങളെല്ലാം ഓടിച്ചുവിട്ട്, ഹേ രാജാവേ, അഭിമന്യു പുകമില്ലാത്ത അഗ്നിപോലെ ജ്വലിച്ചു അചഞ്ചലനായി നിന്നു।

विद्राव्यhaving routed / having driven away
विद्राव्य:
Karma
TypeVerb
Rootवि+द्रु (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), कर्तरि
सर्वसैन्यानिall the armies
सर्वसैन्यानि:
Karma
TypeNoun
Rootसर्वसैन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसक, द्वितीया, बहुवचन
तावकानिyour (belonging to you)
तावकानि:
Karma
TypeAdjective
Rootतावक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसक, द्वितीया, बहुवचन
नरोत्तमO best of men
नरोत्तम:
Sampradana
TypeNoun
Rootनरोत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, संबोधन, एकवचन
अभिमन्युःAbhimanyu
अभिमन्युः:
Karta
TypeNoun
Rootअभिमन्यु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
स्थितःstood / stationed
स्थितः:
Karta
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formक्त (past passive participle used adjectivally), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
राजन्O king
राजन्:
Sampradana
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, संबोधन, एकवचन
विधूमःsmokeless
विधूमः:
Karta
TypeAdjective
Rootविधूम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अग्निःfire
अग्निः:
Karta
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
इवlike / as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
ज्वलन्blazing / shining
ज्वलन्:
Karta
TypeVerb
Rootज्वल् (धातु)
Formशतृ (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

संजय उवाच

S
Sanjaya
D
Dhritarashtra
A
Abhimanyu
K
Kaurava army (tāvakāni sainyāni)
F
Fire (Agni, as simile)

Educational Q&A

The verse highlights focused, disciplined courage in the performance of one’s duty: Abhimanyu’s prowess is compared to a smokeless fire—power that is intense yet clear, suggesting valor guided by steadiness rather than confusion or moral haze.

Sanjaya reports to King Dhritarashtra that Abhimanyu has driven the Kaurava troops into flight and now stands blazing on the battlefield, his presence dominating the scene like a bright, smokeless flame.