Shloka 1
भीष्मस्य शरवर्षः — Bhīṣma’s Arrow-Storm and Kṛṣṇa’s Impulse to Intervene
[दाक्षिणात्य अधिक पाठका ह श्लोक मिलाकर कुल ५१ ६ “लोक हैं।] #द१-3८5>> | मु । बी आस एकोनशततमो<ध्याय: नवें दिनके युद्धके लिये उभयपक्षकी सेनाओंकी व्यूह-रचना और उनके घमासान युद्धका आरम्भ तथा विनाशसूचक उत्पातोंका वर्णन संजय उवाच तत: शान्तनवो भीष्मो निर्ययाँ सह सेनया । व्यूहं चाव्यूहत महत् सर्वतोभद्रमात्मन:
sañjaya uvāca | tataḥ śāntanavo bhīṣmo niryayau saha senayā | vyūhaṃ cāvyūhat mahāt sarvatobhadram ātmanaḥ |
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—മഹാരാജാ! തുടർന്ന് ശാന്തനുവിന്റെ പുത്രൻ ഭീഷ്മൻ സൈന്യത്തോടുകൂടെ പാളയത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു; ‘സർവതോഭദ്ര’ എന്ന മഹാവ്യൂഹമായി തന്റെ സൈന്യത്തെ ക്രമീകരിച്ചു.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights kṣatriya leadership expressed through disciplined organization and strategic foresight. Ethically, it frames war not as chaos but as a duty-bound, ordered undertaking—where command responsibility (ātmanaḥ) and protection of one’s forces (sarvatobhadra) are central.
On the ninth day of battle, Bhīṣma leaves the camp with the Kaurava forces and forms a major battle array called Sarvatobhadra, preparing for an intense clash. Sañjaya reports this to Dhṛtarāṣṭra as part of the day’s unfolding events.