Shloka 49
Mind as Charioteer; Kṣetrajña, Tapas, and Dhyāna-Yoga
Adhyātma-Upadeśa
रूक्ष: शीतस्तथैवोष्ण: स्निग्धो विशद एव च
rūkṣaḥ śītastathaivoṣṇaḥ snigdho viśada eva ca
വായുദേവൻ പറഞ്ഞു— സ്പർശത്തിലൂടെ ഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്ന ഗുണങ്ങൾ: രൂക്ഷം, ശീതം, ഉഷ്ണം, സ്നിഗ്ധം, വിശദം. ഇങ്ങനെ തത്ത്വദർശികളായ, ധർമ്മജ്ഞരായ, സിദ്ധ ബ്രാഹ്മണർ വിധിപൂർവം വായുവിന്റെ സ്പർശഗുണങ്ങളുടെ വിശദവിവരണം പ്രസ്താവിച്ചിട്ടുണ്ട്.
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse frames sensory experience (especially touch) as analyzable into distinct qualities and presents this analysis as a disciplined, authoritative teaching transmitted by realized and dharma-knowing sages—linking correct knowledge of nature with ethical and scriptural order.
Vāyu-deva is speaking in a didactic context, enumerating and characterizing the tactile qualities associated with the wind principle, while affirming that such classification has been properly taught by accomplished Brahmin sages.