Shloka 24
Mind as Charioteer; Kṣetrajña, Tapas, and Dhyāna-Yoga
Adhyātma-Upadeśa
यावद् रथपथस्तावदू रथेन स तु गच्छति । क्षीणे रथपदे विद्वान् रथमुत्सूज्य गच्छति
yāvad rathapathas tāvadū rathena sa tu gacchati | kṣīṇe rathapade vidvān ratham utsṛjya gacchati |
വായു പറഞ്ഞു—രഥപഥം ഉള്ളിടത്തോളം അവൻ രഥത്തിൽ തന്നെ പോകുന്നു. രഥപദം ക്ഷയിച്ചാൽ ജ്ഞാനി രഥം ഉപേക്ഷിച്ച് മുന്നേറുന്നു. അതുപോലെ മൂഢൻ ഒരേയൊരു ഉപായത്തിൽ പിടിച്ചുനിൽക്കുകയും ഭൂമിയുടെ വ്യത്യാസത്തിൽ കഷ്ടപ്പെടുകയും ചെയ്യും; ധീരൻ മാർഗത്തിന്റെ പരിധി അറിഞ്ഞ് യഥോചിതമായി മാർഗം മാറ്റുന്നു.
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
Use appropriate means only as long as they are effective and fitting; when circumstances change, the wise relinquish attachment to a tool or method and proceed by a better-suited way. Clinging rigidly to one approach leads to needless suffering.
Vāyu illustrates a moral point through a travel metaphor: a chariot is useful on a proper road, but once the track ends, continuing with it is impractical. The example contrasts the foolish person’s stubbornness with the wise person’s discernment and flexibility.