Shloka 23
Mind as Charioteer; Kṣetrajña, Tapas, and Dhyāna-Yoga
Adhyātma-Upadeśa
रथेन रथिनं पश्य क्लिश्यमानमचेतनम्
rathena rathinaṃ paśya kliśyamānam acetanam | yāvat rathasya gatiḥ panthāḥ tāvat rathena gacchati buddhimān | yatra rathasya mārgaḥ samāpyate tatra taṃ tyaktvā padbhyā yātrāṃ karoti ||
വായു പറഞ്ഞു—രഥത്തിൽ കൊണ്ടുപോകപ്പെടുന്നവനായിട്ടും ആ മൂഢനെ നോക്കുക; കുത്തനെയുള്ള പർവതസമീപം എത്തിയാൽ അവൻ കഷ്ടപ്പെടുന്നു. ജ്ഞാനി എന്നാൽ രഥപഥം ഉള്ളിടത്തോളം രഥത്തിൽ തന്നെ പോകുന്നു; രഥമാർഗം അവസാനിക്കുമ്പോൾ രഥം വിട്ട് കാല്നടയായി തുടരുന്നു. ഉപായങ്ങളും ഉപകരണങ്ങളും യഥോചിതമായി ഉപയോഗിക്കണം—പരിധി കടന്ന് പിടിച്ചുനിൽക്കരുത്; സഹായകരമായപ്പോൾ തള്ളിക്കളയുകയും അരുത്.
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
Use tools and supports only within their proper limits. A wise person employs a means (like a chariot) where it works, and when it no longer serves the goal, he lets it go and proceeds by another suitable method—showing discernment rather than stubborn attachment.
Vāyudeva illustrates his counsel through a simple travel image: a fool suffers even while being conveyed by a chariot near difficult terrain, whereas a wise traveler adapts—riding while the road permits and walking when the road ends.