Shloka 5
Ahaṃkāra as the Second Creation: Brahmā’s Cosmological Instruction (अहंकार-प्राधान्येन सृष्टिवर्णनम्)
अहंकारेणाहरतो गुणानिमान् भूतादिरेवं सृूजते स भूतकृत् वैकारिक: सर्वमिदं विचेष्टते स्वतेजसा रज्जयते जगत् तथा,समस्त भूतोंका आदि और सबको उत्पन्न करनेवाला वह अहंकारका आधारभूत जीवात्मा अहंकारके द्वारा सम्पूर्ण गुणोंकी रचना करता है और उनका उपभोग करता है। यह जो कुछ भी चेष्टाशील जगत् है, वह विकारोंके कारणरूप अहंकारका ही स्वरूप है। वह अहंकार ही अपने तेजसे सारे जगत्को रजोमय (भोगोंका इच्छुक) बनाता है
ahaṅkāreṇāharato guṇān imān bhūtādir evaṁ sṛjate sa bhūtakṛt | vaikārikaḥ sarvam idaṁ viceṣṭate svatejasā rajjayate jagat tathā ||
വായു അരുളിച്ചെയ്തു—ആത്മാവ് അഹങ്കാരത്തെ ആശ്രയിച്ച് ഈ ഗുണങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുകയും പിന്നെ അവയെ അനുഭവത്തിനായി സ്വന്തമാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഭൂതാദികളിൽ തുടങ്ങി സൃഷ്ടി നടത്തുന്നതുകൊണ്ട് അവൻ ഭൂതകൃത്; വികാരങ്ങളുടെ കാരണമാകയാൽ വൈകാരികൻ. ഈ ചലനശീലമുള്ള ലോകം മുഴുവനും അവന്റെ തേജസ്സാൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു; അവൻ തന്റെ ശക്തിയാൽ സർവ്വവിശ്വത്തെയും രജോഗുണത്തിൽ രഞ്ജിപ്പിച്ച് ആഗ്രഹത്തിലും ഭോഗത്തിലും തള്ളിവിടുന്നു.
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse explains a Sāṅkhya-style account: the ego-principle (ahaṅkāra) generates and appropriates the guṇas and thereby drives the active world. Ethically, it implies that desire-driven activity (rajas) arises from ego-identification; reducing ego-clinging supports restraint and clearer discernment.
Vāyudeva is speaking in a doctrinal passage, describing how creation and worldly activity proceed through the ego-principle and the guṇas, emphasizing that the restless, desire-oriented character of the world is propelled by rajas arising from ahaṅkāra.