Shloka 14
Yudhiṣṭhira’s Grief, Kṛṣṇa’s Consolation, and Vyāsa’s Admonition (युधिष्ठिरशोक-निवारणोपदेशः)
कर्मणा तद् विधत्स्वेह येन शुध्यति मे मन: । शत्रुदमन श्रीकृष्ण! अब जिस कर्मके द्वारा मुझे अपने इस क्रूरतापूर्ण पापसे छुटकारा मिले तथा जिससे मेरा चित्त शुद्ध हो, वही कीजिये || १३ $ ।। तमेवं वादिनं पार्थ व्यास: प्रोवाच धर्मवित्,कुन्तीनन्दन युधिष्ठिरको ऐसी बातें करते देख धर्मके तत्त्वको जाननेवाले महातेजस्वी व्यासजीने उन्हें सान्त्वना देते हुए यह शुभ एवं सार्थक वचन कहा--“तात! तुम्हारी बुद्धि अभी शुद्ध नहीं हुई है। तुम पुनः बालकोचित अविवेकके कारण मोहमें पड़ गये
yudhiṣṭhira uvāca |
karmaṇā tad vidhatsveha yena śudhyati me manaḥ |
śatrudamana śrīkṛṣṇa! adya yasmin karmaṇā mama asmin krūratāpūrṇāt pāpāt mucyeya, yena ca me cittaṃ śudhyet, tad eva kuru ||
(tam evaṃ vādinaṃ pārthaṃ vyāsaḥ provāca dharmavit |
kuntīnandana yudhiṣṭhiraṃ tathā vadantaṃ dṛṣṭvā dharmatattvavid mahātejā vyāsaḥ sāntvayitvā idaṃ śubhaṃ sārthakaṃ vacanam uvāca— “tāta! tava buddhiḥ adhunāpi na śuddhā; punar bālako citāvivekāt mohena paryavasitaḥ …”)
യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു— ഹേ ശ്രീകൃഷ്ണാ, ശത്രുദമനാ! ഇവിടെ തന്നേ എന്റെ മനസ്സ് ശുദ്ധിയാകുന്ന വിധത്തിൽ ഏതു കർമ്മമാണോ അത് നിർദ്ദേശിക്കണമേ. ഏതു കർമ്മംകൊണ്ട് ഞാൻ ഈ ക്രൂര പാപത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനായി ചിത്തശുദ്ധി പ്രാപിക്കുമോ—അതു തന്നേ ചെയ്യിക്കണമേ. ഇങ്ങനെ പറയുന്ന പാർത്ഥനെ ധർമ്മതത്ത്വജ്ഞനായ വ്യാസൻ അഭിസംബോധന ചെയ്തു. കുന്തീനന്ദന യുധിഷ്ഠിരൻ ഇപ്രകാരം സംസാരിക്കുന്നത് കണ്ട മഹാതേജസ്വിയായ വ്യാസൻ അവനെ ആശ്വസിപ്പിച്ച് ശുഭവും അർത്ഥവത്തുമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു— “മകനേ! നിന്റെ ബുദ്ധി ഇനിയും ശുദ്ധമായിട്ടില്ല; നീ വീണ്ടും ബാലസഹജമായ അവിവേകത്താൽ മോഹത്തിലേക്ക് വീണിരിക്കുന്നു…”
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Moral purification is not achieved merely by outward acts; it requires right discernment (viveka) and a mind freed from delusion (moha). Vyāsa’s intervention frames Yudhiṣṭhira’s guilt as a spiritual-ethical problem needing wise counsel, not only ritual or action.
Yudhiṣṭhira, burdened by the cruelty and sin he associates with the war’s outcome, implores Kṛṣṇa to prescribe an act that will cleanse his mind. Immediately, Vyāsa appears as a dharma-authority and begins to console and correct Yudhiṣṭhira, indicating that his understanding is still clouded by delusion.