Shloka 50
Mokṣa-dharma Yoga-Upadeśa: Equanimity, Sense-Restraint, and Vision of the Ātman (आत्मदर्शन-योगोपदेशः)
जीवो निष्क्रान्तमात्मानं शरीरात् सम्प्रपश्यति । स तमुत्सृज्य देहे स्वं धारयन् ब्रह्म केवलम्
jīvo niṣkrāntam ātmānaṃ śarīrāt samprapaśyati | sa tam utsṛjya dehe svaṃ dhārayan brahma kevalam |
ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു—ജീവൻ താനെ ശരീരത്തിൽ നിന്നു പുറത്തുവന്നതുപോലെ, ശരീരത്തിൽ നിന്നു വ്യത്യസ്തനായി തന്നെ കാണുന്നു. ദേഹത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ പാർത്താലും ദേഹാഭിമാനം ഉപേക്ഷിച്ച് ശുദ്ധബ്രഹ്മം മാത്രമേ ആശ്രയിക്കൂ. തത്ത്വജ്ഞൻ തന്റെ സ്വരൂപഭൂതമായ പരബ്രഹ്മ പരമാത്മാവിനെ ധ്യാനിച്ച്, വിവേകബുദ്ധിയുടെ സഹായത്തോടെ ആത്മസാക്ഷാത്കാരം പ്രാപിക്കുന്നു. അപ്പോൾ അവൻ പുഞ്ചിരിയോടെ ഇങ്ങനെ ചിന്തിക്കുന്നു—‘അഹോ! മൃഗതൃഷ്ണയിലെ ജലത്തെപ്പോലെ, എന്റെ ഉള്ളിലേ പ്രതീതമാകുന്ന ഈ ലോകം ഇതുവരെ എന്നെ വ്യർത്ഥമായി മോഹിപ്പിച്ചു!’ ഇങ്ങനെ പരമാത്മദർശനം ചെയ്യുന്നവൻ അവനെയേ ശരണം പ്രാപിച്ച്, അവസാനം എന്നിലേ തന്നെ മോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നു—അഥവാ തന്റെ ആത്മാവിൽ തന്നെ പരമാത്മാവിന്റെ പ്രത്യക്ഷാനുഭവത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
The verse teaches discernment between Self and body: the jīva, through true knowledge (tattva-jñāna), abandons identification with the body and fixes awareness on Brahman alone. This clear seeing dissolves worldly delusion (like mirage-water) and culminates in liberation through refuge in the Supreme.
A brāhmaṇa speaker describes an inner yogic-gnostic realization: the seeker perceives the Self as distinct from the body, lets go of bodily identification while still living, contemplates pure Brahman, and arrives at liberating insight that the world’s binding power was a mistaken appearance.