Shloka 49
Mokṣa-dharma Yoga-Upadeśa: Equanimity, Sense-Restraint, and Vision of the Ātman (आत्मदर्शन-योगोपदेशः)
सर्वतःपाणिपादान्त: सर्वतो$क्षिशिरोमुख: । सर्वतः श्रुतिमाल्लोके सर्वमावृत्य तिष्ठति,वह सब ओर हाथ-पैरवाला, सब ओर नेत्र, सिर और मुखवाला तथा सब ओर कानवाला है; क्योंकि वह संसारमें सबको व्याप्त करके स्थित है
sarvataḥ-pāṇi-pādāntaḥ sarvato 'kṣi-śiro-mukhaḥ | sarvataḥ śrutimāl loke sarvam āvṛtya tiṣṭhati ||
അവൻ എല്ലാദിക്കുകളിലും കൈകളും കാലുകളും ഉള്ളവൻ; എല്ലാദിക്കുകളിലും കണ്ണുകളും തലകളും മുഖങ്ങളും ഉള്ളവൻ; എല്ലാദിക്കുകളിലും ചെവികളും ഉള്ളവൻ. കാരണം അവൻ ലോകമൊട്ടാകെ വ്യാപിച്ച് എല്ലാം ആവൃതമാക്കി നിലകൊള്ളുന്നു।
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
The verse teaches the omnipresence of the Supreme: He is described as having senses and limbs in all directions, meaning that all beings and all perception are pervaded by one divine reality. Ethically, this supports non-harm, humility, and reverence toward others, since the same indwelling presence encompasses all.
In this passage of the Aśvamedhika Parva, a Brahmin speaker delivers a doctrinal instruction describing the nature of the supreme principle as all-encompassing. The statement functions as a contemplative teaching within the broader post-war setting, redirecting attention from external acts to inner realization and righteous conduct.