Shloka 5
अध्याय ९ — धृतराष्ट्रस्य युधिष्ठिरं प्रति राजनित्युपदेशः
Dhṛtarāṣṭra’s Counsel on Royal Policy to Yudhiṣṭhira
सो<हं पुनः पुनश्चैव शिरसावनतो5नघा: । गान्धार्या सहितं तन््मां समनुज्ञातुमरहथ,“सज्जनो! मैं बूढ़ा हूँ। मेरे सभी पुत्र मार डाले गये हैं। मैं अपनी इस धर्मपत्नीके साथ बारंबार दीनतापूर्वक विलाप कर रहा हूँ। मेरे पिता स्वयं महर्षि व्यासने मुझे वनमें जानेकी आज्ञा दे दी है। धर्मज्ञ पुरुषो! धर्मके ज्ञाता राजा युधिष्ठिरने भी वनवासके लिये अनुमति दे दी है। वही मैं अब पुनः बारंबार आपके सामने मस्तक झुकाकर प्रणाम करता हूँ। पुण्यात्मा प्रजाजन! आपलोग गान्धारीसहित मुझे वनमें जानेकी आज्ञा दे दें!
so 'haṃ punaḥ punaś caiva śirasāvanato 'naghāḥ | gāndhāryā sahitaṃ tan māṃ samanujñātum arhatha ||
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—അതുകൊണ്ട്, ഹേ നിർമലജനങ്ങളേ! ഞാൻ വീണ്ടും വീണ്ടും ശിരസ്സു കുനിച്ച് വന്ദിക്കുന്നു; ഗാന്ധാരിയോടുകൂടെ എനിക്ക് പുറപ്പെടാൻ അനുവാദം നൽകുന്നതു നിങ്ങള്ക്ക് യുക്തമാണ്.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds humility and social-ethical propriety: even a senior royal figure seeks communal and moral consent before renouncing worldly life. Repeated bowing signals accountability to dharma and to the people affected by his departure.
In the Āśramavāsika context, the elder Kuru figures prepare to withdraw to the forest. Here the speaker reports a formal request: permission is sought for departure to the forest together with Gāndhārī, expressed through repeated respectful prostration.