Shloka 5
धृतराष्ट्राश्रमगमनम् — The Pandavas’ Procession to Dhritarashtra’s Hermitage
Devanagari script
भवितव्यमवश्यं तत् सुरकार्यमनिन्दिते । अवतेरुस्तत: सर्वे देवभागा महीतलम्,सती-साध्वी देवि! यह देवताओंका कार्य था और इसी रूपमें अवश्य होनेवाला था; इसलिये सभी देवताओंके अंश इस पृथ्वीपर अवतीर्ण हुए थे
Transliteration
bhavitavyam avaśyaṃ tat surakāryam anindite | avatīrus tataḥ sarve devabhāgā mahītalam ||
Translation
അനിന്ദിതേ ദേവീ! അത് ദേവകാര്യമായിരുന്നു; അത് അനിവാര്യമായി സംഭവിക്കേണ്ടതായിരുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ എല്ലാ ദേവാംശങ്ങളും ഭൂമിതലത്തിലേക്ക് അവതരിച്ചു.
Word by Word
भवितव्यम्to be (inevitable), destined
भवितव्यम्:
Karta
TypeAdjective
Rootभू (धातु) → भवितव्य (कृदन्त-प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative, Singular
अवश्यम्certainly, inevitably
अवश्यम्:
TypeIndeclinable
Rootअवश्य (अव्यय-प्रातिपदिक)
तत्that (thing/event)
तत्:
Karta
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative, Singular
सुरकार्यम्the work/task of the gods
सुरकार्यम्:
Karta
TypeNoun
Rootसुर + कार्य
FormNeuter, Nominative, Singular
अनिन्दितेO blameless one
अनिन्दिते:
TypeNoun
Rootअनिन्दित (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Vocative, Singular
अवतेरुःdescended
अवतेरुः:
TypeVerb
Rootअव-तॄ (धातु)
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Plural
ततःtherefore, from that (cause)
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
सर्वेall
सर्वे:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
देवभागाःportions/emanations of the gods
देवभागाः:
Karta
TypeNoun
Rootदेव + भाग
FormMasculine, Nominative, Plural
महीतलम्the surface of the earth, earth
महीतलम्:
Karma
TypeNoun
Rootमही + तल
FormNeuter, Accusative, Singular
Speaker
व्यास उवाच
Characters & Entities
V
VyāsaT
the gods (devas/suras)E
Earth (mahītala)A
aninditā (addressed lady, unnamed in this verse)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes