Shloka 11

धृतराष्ट्राश्रमगमनम् — The Pandavas’ Procession to Dhritarashtra’s Hermitage

Devanagari script

दुर्योधनको कलियुग समझो और शकुनिको द्वापर। शुभदर्शने! अपने दुःशासन आदि पुत्रोंकोी राक्षस जानो ।। मरुद्गणाद्‌ भीमसेनं बलवन्तमरिंदमम्‌ । विद्धि त्वं तु नरमृषिमिमं पार्थ धनंजयम्‌,शत्रुओंका दमन करनेवाले बलवान्‌ भीमसेनको मरुदगणोंके अंशसे उत्पन्न मानो। इन कुन्तीपुत्र धनंजयको तुम पुरातन ऋषि “नर” समझो

Transliteration

duryodhanaḥ kali-yugaḥ samākhyeyaḥ śakuniś ca dvāparaḥ | śubha-darśane! duḥśāsanādīn putrān rākṣasān jānīhi || marud-gaṇād bhīmasenaṃ balavantaṃ ariṃdamam | viddhi tvaṃ tu nara-ṛṣim imaṃ pārthaṃ dhanaṃjayam ||

Translation

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—ശുഭദർശനേ! ദുര്യോധനനെ കലിയുഗത്തിന്റെ രൂപമായി അറിയുക; ശകുനിയെ ദ്വാപരത്തിന്റെ രൂപമായും. ദുഃശാസനാദി പുത്രന്മാരെ രാക്ഷസപ്രകൃതിയുള്ളവരായി അറിയുക. ശത്രുദമനനായ മഹാബലവാൻ ഭീമസേനൻ മരുത്ഗണങ്ങളുടെ അംശത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ചതെന്നു തിരിച്ചറിയുക; ഈ പാർഥ ധനഞ്ജയനെ പുരാതന ഋഷിയായ ‘നര’നെന്നു അറിയുക.

Word by Word

• {'duryodhanaḥ': 'Duryodhana (eldest Kaurava prince)', 'kali-yugaḥ': 'the Kali age

• an era marked by decline of dharma', 'samākhyeyaḥ (samākhyeya)': 'to be understood/identified as', 'śakuniḥ': 'Śakuni (Gāndhārī’s brother

• strategist of the Kauravas)', 'dvāparaḥ (dvāpara-yugaḥ)': 'the Dvāpara age

• the era preceding Kali', 'śubha-darśane': 'O one of auspicious/clear vision (vocative address)', 'duḥśāsana-ādīn': 'Duḥśāsana and others (ādīn = ‘beginning with’)', 'putrān': 'sons', 'rākṣasān': 'rākṣasas

• demonic/violent beings (here: cruel disposition)', 'marud-gaṇāt': 'from the host of Maruts (storm-deities)', 'bhīmasenam': 'Bhīmasena (Bhīma)', 'balavantam': 'mighty, powerful', 'ariṃdamam': 'crusher/subduer of enemies', 'viddhi': 'know, understand (imperative)', 'tvam tu': 'you indeed', 'nara-ṛṣim': 'the sage Nara (paired with Nārāyaṇa in tradition)', 'imam': 'this (one here)', 'pārtham': 'son of Pṛthā (Kuntī)

• Arjuna', 'dhanaṃjayam': 'Dhanaṃjaya (‘conqueror of wealth’), epithet of Arjuna'}

Speaker

व्यास उवाच

Characters & Entities

• Vyāsa
• Duryodhana
• Kali-yuga
• Śakuni
• Dvāpara-yuga
• Duḥśāsana
• Marut-gaṇa (Maruts)
• Bhīmasena (Bhīma)
• Pārtha (Arjuna)
• Dhanaṃjaya
• Nara (ṛṣi)
• Rākṣasa