Shloka 11
कुन्तीनिवर्तनप्रयत्नः तथा वननिवासप्रारम्भः
Attempt to Dissuade Kuntī; Commencement of Forest Residence
इयं च जाम्बूनदशुद्धगौरी पार्थस्य भार्या भुजगेन्द्रकन्या । चित्राड़दा चैव नरेन्द्रकन्या यैषा सवर्णाद््रमधूकपुष्पै:,ये जो विशुद्ध जाम्बूनद नामक सुवर्णके समान गौर वर्णवाली सुन्दरी देवी बैठी हैं, ये नताराजकन्या उलूपी हैं तथा जिनकी अंगकान्ति नूतन मधूक-पुष्पोंके समान प्रतीत होती है, ये राजकुमारी चित्रांगदा हैं। ये दोनों भी अर्जुनकी ही पत्नियाँ हैं
iyaṁ ca jāmbūnadaśuddhagaurī pārthasya bhāryā bhujagendrakanyā | citrāṅgadā caiva narendrakanyā yaiṣā savarṇādrumadhūkapuṣpaiḥ ||
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഈ സ്ത്രീ ശുദ്ധ ജാംബൂനദ സ്വർണ്ണത്തെപ്പോലെ ഗൗരവർണ്ണത്തിൽ ദീപ്തയാണ്; പാർഥന്റെ ഭാര്യ, ഭുജഗേന്ദ്രന്റെ പുത്രി ഉലൂപി. പിന്നെ ഈ മറ്റേവൾ രാജകുമാരി ചിത്രാംഗദ; അവളുടെ വർണ്ണം പുതുമധൂകപുഷ്പങ്ങളെപ്പോലെ തോന്നുന്നു. ഇവർ ഇരുവരും അർജുനന്റെ ഭാര്യമാരാണ്.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores truthful identification and respectful remembrance of relationships: even amid grief and transition, one should acknowledge people by their rightful ties and origins, honoring lineage and marital bonds as part of social dharma.
Sañjaya is pointing out and describing two women connected to Arjuna—Ulūpī (the Nāga princess) and Citrāṅgadā (a royal princess)—using poetic similes (gold and madhūka blossoms) to identify them and affirm that both are Arjuna’s wives.