Shloka 12
इयं स्वसा राजचमूपतेश्न प्रवृद्धनीलोत्पलदामवर्णा | पस्पर्ध कृष्णेन सदा नूपो यो वृकोदरस्यैष परिग्रहो5ग्रय:,ये जो इन्दीवरके समान श्यामवर्णवाली राजमहिला विराजमान हैं, भीमसेनकी श्रेष्ठ पत्नी हैं। ये उस राजसेनापति एवं नरेशकी बहन हैं, जो सदा भगवान् श्रीकृष्णसे टक्कर लेनेका हौसला रखता था
iyaṁ svasā rāja-camū-pateḥ sma pravṛddha-nīlotpala-dāma-varṇā | paspardha kṛṣṇena sadā nṛpo yo vṛkodarasya eṣa parigraho ’gryaḥ ||
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—പൂർണ്ണവികസിത നീലോത്പലമാലയെപ്പോലെ ശ്യാമവർണ്ണത്തിൽ വിരാജിക്കുന്ന ഈ രാജമഹിള, എപ്പോഴും ശ്രീകൃഷ്ണനോട് മത്സരിക്കാൻ ധൈര്യം കാട്ടിയ ആ രാജചമൂപതി നരേശന്റെ സഹോദരിയാണ്. ഇവളാണ് വൃകോദരൻ (ഭീമൻ) എന്നവന്റെ അഗ്രഭാര്യ.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how identity in the epic is often established through relational dharma—family ties and marital bonds—while also reminding that prideful rivalry with the righteous (here, challenging Kṛṣṇa) becomes a defining moral marker of a person’s character.
Sañjaya identifies a particular royal woman by describing her appearance and lineage: she is the sister of a king who used to challenge Kṛṣṇa, and she is presented as Bhīma’s foremost wife.