Shloka 36

धृतराष्ट्र-सत्कारः तथा श्राद्ध-दाने नियमनम् | Honoring Dhṛtarāṣṭra and Regulating Śrāddha-Gifts

Devanagari script

विपरीतकश्न मे शत्रुर्नियम्यश्न भवेन्नर: । राजा युधिष्ठिर बड़े दयालु थे। वे सदा प्रसन्न रहकर अपने भाइयों और मन्त्रियोंसे कहा करते थे कि “ये राजा धृतराष्ट्र मेरे और आपलोगोंके माननीय हैं। जो इनकी आज्ञाके अधीन रहता है, वही मेरा सुहृद्‌ है। विपरीत आचरण करनेवाला मेरा शत्रु है। वह मेरे दण्डका भागी होगा

Transliteration

viparītakaś ca me śatrur niyamyaś ca bhaven naraḥ |

Translation

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— “എന്റെ നിർദ്ദേശത്തിന് വിരുദ്ധമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നവൻ എന്റെ ശത്രു; ആത്മസംയമത്തോടെ ശാസനാധീനനായി ജീവിക്കുന്നവനെ എന്റെ സ്വന്തംവനായി കരുതണം.” ഈ ഭാവത്തോടെ കരുണാനിധിയും സദാ പ്രസന്നനും സ്ഥിരചിത്തനുമായ യുധിഷ്ഠിരൻ സഹോദരന്മാരോടും മന്ത്രിമാരോടും ആവർത്തിച്ചു പറഞ്ഞു— “ധൃതരാഷ്ട്ര രാജാവ് നമ്മളെല്ലാവർക്കും പൂജ്യനാണ്; അതിനാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആജ്ഞ പാലിക്കുന്നവൻ എന്റെ സുഹൃത്ത്. വിരുദ്ധമായി നടക്കുന്നവനെ ശത്രുവായി കണ്ട് ദണ്ഡിക്കണം.”

Word by Word

• {'viparīta': 'contrary, opposite (to what is proper or commanded)', 'viparītakaḥ': 'one who acts contrary

• a contrarian (masculine nominative singular)', 'ca': 'and', 'me': 'my', 'śatruḥ': 'enemy', 'niyamyaḥ': 'to be restrained/regulated

• one who should be kept under control (or one who is self-controlled, depending on reading)', 'bhavet': 'may be / becomes', 'naraḥ': 'man, person', 'ājñā': 'command, order', 'daṇḍa': 'punishment, royal chastisement', 'suhṛd': 'well-wisher, friend'}

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśampāyana
• Yudhiṣṭhira
• Dhṛtarāṣṭra

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse frames ethical governance in terms of discipline and obedience to rightful authority: those who act contrary to the established command and order become adversaries of dharma and are liable to punishment, while those who remain regulated and compliant are treated as allies and well-wishers.

What is happening in the narrative?

Vaiśampāyana reports Yudhiṣṭhira’s stance toward Dhṛtarāṣṭra after the war: Yudhiṣṭhira instructs his brothers and ministers to honor Dhṛtarāṣṭra as venerable and to follow his directives; anyone opposing that policy is declared an enemy and subject to royal chastisement.