Shloka 17
धृतराष्ट्र-सत्कारः तथा श्राद्ध-दाने नियमनम् | Honoring Dhṛtarāṣṭra and Regulating Śrāddha-Gifts
प्रियाण्येव तु कौरव्यो नाप्रियाणि कुरूद्गधह:,विपरीतकश्न मे शत्रुर्नियम्यश्न भवेन्नर: । राजा युधिष्ठिर बड़े दयालु थे। वे सदा प्रसन्न रहकर अपने भाइयों और मन्त्रियोंसे कहा करते थे कि “ये राजा धृतराष्ट्र मेरे और आपलोगोंके माननीय हैं। जो इनकी आज्ञाके अधीन रहता है, वही मेरा सुहृद् है। विपरीत आचरण करनेवाला मेरा शत्रु है। वह मेरे दण्डका भागी होगा
vaiśampāyana uvāca | priyāṇy eva tu kauravyo nāpriyāṇi kurūdgaḍhaḥ | viparītakaś ca me śatrur niyamyaś ca bhaven naraḥ ||
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— കൗരവനായ യുധിഷ്ഠിരൻ ദൃഢനിശ്ചയൻ; അവൻ എപ്പോഴും പ്രിയവചനങ്ങളേ പറഞ്ഞു, കഠിനവും അപ്രിയവും അല്ല. അവൻ സഹോദരന്മാരോടും മന്ത്രിമാരോടും ഇങ്ങനെ ഉപദേശിച്ചു— “ധൃതരാഷ്ട്രരാജാവ് എനിക്കും നിങ്ങളെല്ലാവർക്കും പൂജ്യനാണ്. അവന്റെ ആജ്ഞയ്ക്ക് അധീനനായി നടക്കുന്നവൻ എന്റെ സുഹൃത്ത്; വിരുദ്ധമായി പെരുമാറുന്നവൻ എന്റെ ശത്രു— അവൻ എന്റെ ദണ്ഡത്തിന് അർഹൻ.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
A ruler should cultivate disciplined speech—favoring what is beneficial and agreeable over harshness—and maintain social order by defining loyalty as obedience to rightful authority; deliberate contrariness becomes a breach of dharma and is treated as enmity.
Vaiśampāyana describes Yudhiṣṭhira’s gentle, principled governance: he instructs his circle that honoring and obeying the elder Dhṛtarāṣṭra is a duty, and that those who oppose this discipline are to be regarded as adversaries liable to punishment.