Shloka 11
अनुशासनपर्व अध्याय ९३ — तपस्, सदोपवास, विघसाशन, अतिथिप्रियता
Austerity, regulated fasting, residual-eating, and hospitality
कुशीलवो देवलको नक्षत्रैर्यश्न॒ जीवति । ईदृशैब्राह्मिणैर्भुक्तमपांक्तेयैर्युधिष्ठिर
kuśīlavo devalako nakṣatrair yaśna jīvati | īdṛśair brāhmiṇair bhuktam apāṅkteyair yudhiṣṭhira ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—യുധിഷ്ഠിരാ! കുശീലവൻ (അലയുന്ന ഗായക-നടൻ), ദേവലകൻ (വേതനത്തിനായി ക്ഷേത്രസേവ ചെയ്യുന്നവൻ), കൂടാതെ നക്ഷത്രവിദ്യ/ജ്യോതിഷംകൊണ്ട് ജീവിക്കുന്നവൻ—ഇത്തരത്തിലുള്ള ബ്രാഹ്മണർ അപാങ്ക്തേയർ (പങ്ക്തിഭോജനത്തിന് അയോഗ്യർ) എന്നു കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു; അവരുടെ കൂട്ടത്തിൽ ഭക്ഷണം കഴിച്ചാൽ ആ ഭോജനം ധർമ്മപരമായി കലുഷിതമാകുന്നു.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma emphasizes that dharma is affected not only by what one eats but also by whose company and whose livelihood-ethics are involved. Certain professions or modes of living, when adopted by Brahmins (as understood in this dharma-discourse), render them ‘apāṅkteya’—unfit for the ritual dining line—so sharing food with them is treated as ethically and ritually contaminating.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma, including rules of conduct, gifts, and purity. Here he lists categories of Brahmins whose livelihoods are considered improper in this framework (performer, hired temple-servant, astrologer-by-trade) and warns that meals associated with such ‘apāṅkteya’ persons are blameworthy.