Shloka 26
Go-mahātmyam: Pavitrāṇāṃ Pavitraṃ
Cows and Ghee as Supreme Purifiers
नामृतेनामृतं पीतं वत्सपीता न वत्सला | इमॉल्लोकान् भरिष्यन्ति हविषा प्रस्नरवेण च
nāmṛtenāmṛtaṃ pītaṃ vatsapītā na vatsalā | imāṁl lokān bhariṣyanti haviṣā prasnaraveṇa ca ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—സദാചാരമെന്ന യഥാർത്ഥ ‘അമൃതം’ ഇല്ലാതെ കുടിക്കുന്നതു അമൃതമല്ല; കിടാവ് പാലുകുടിച്ചതുകൊണ്ടു മാത്രം പശു സത്യത്തിൽ വത്സലയാകുന്നില്ല. യജ്ഞഹവിസ്സുകളും, വിധിപൂർവ്വം ഉച്ചരിക്കപ്പെടുന്ന പവിത്ര പ്രസ്നരവവും (മന്ത്രോച്ചാരം/ആഹ്വാനം) കൊണ്ടാണ് ഈ ലോകങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നത്.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma distinguishes mere appearance from genuine substance: something is not truly ‘amṛta’ just because it is called or consumed as such, and affection is not proved by a single outward act. The stability of the worlds is linked to dharmic order expressed through yajña—offerings (havis) and their proper sacred recitation.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma continues instructing Yudhiṣṭhira on dharma. Here he uses compact analogies (amṛta and the cow-calf image) to emphasize discernment and then points to the sustaining role of ritual duty—oblations and the accompanying sacred utterance.