Shloka 25
Go-mahātmyam: Pavitrāṇāṃ Pavitraṃ
Cows and Ghee as Supreme Purifiers
न दुष्यत्यनिलो नाग्निर्न सुवर्ण न चोदथधि:,आसामैश्वर्यमिच्छन्ति सर्वेडमृतमयं शुभम् | 'जैसे वायु, अग्नि, सुवर्ण, समुद्र और देवताओंका पीया हुआ अमृत--े वस्तुएँ उच्छिष्ट नहीं होतीं, उसी प्रकार बछड़ोंके पीनेपर उन बछड़ोंके प्रति स्नेह रखनेवाली गौ भी दूषित या उच्छिष्ट नहीं होती। (तात्पर्य यह कि दूध पीते समय बछड़ेके मुँहसे गिरा हुआ झाग अशुद्ध नहीं माना जाता।) ये गौएँ अपने दूध और घीसे इस सम्पूर्ण जगत्का पालन करेंगी। सब लोग चाहते हैं कि इन गौओंके पास मंगलकारी अमृतमय दुग्धकी सम्पत्ति बनी रहे”
na duṣyaty anilo nāgnir na suvarṇaṁ na codadhiḥ | āsām aiśvaryam icchanti sarve ’mṛtamayaṁ śubham ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—വായു ദൂഷിതമാകുന്നില്ല, അഗ്നിയും അല്ല; സ്വർണ്ണവും അല്ല, സമുദ്രവും അല്ല. അതുപോലെ കിടാക്കൾ കുടിച്ച ശേഷം ശേഷിക്കുന്നതുകൊണ്ട് ഈ പശുക്കൾ അശുദ്ധമാകുന്നില്ല. എല്ലാവരും ഈ പശുക്കളുടെ മംഗളകരമായ, അമൃതസമമായ ഐശ്വര്യം ആഗ്രഹിക്കുന്നു—അവയുടെ പാൽയും നെയ്യുംകൊണ്ട് സർവ്വലോകവും പോഷിക്കപ്പെടേണ്ടതിന്.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma teaches that certain life-sustaining and sacred substances are intrinsically pure and not defiled by contact; likewise, cows—sources of milk and ghee that nourish society—should not be treated as impure due to remnants from their calves. The ethical thrust supports reverence for cows and the social good arising from their protection.
In Anushasana Parva’s instruction on dharma and meritorious conduct, Bhishma explains norms of purity connected with cows and their produce. Using analogies (wind, fire, gold, ocean), he argues that cows remain undefiled, and he emphasizes the collective wish that their auspicious, ‘nectar-like’ abundance endure for the welfare of the world.