Shloka 14
Go-dāna-stuti and Ghṛta-Japa
Praise of cow-gift and ghee-centered recitation
एवं तस्याग्रे पूर्वमर्ध वदेत गवां दाता विधिवत पूर्वदृष्ट: । प्रतिब्रूयाच्छेषमर्ध द्विजाति: प्रतिगृह्नन् वै गोप्रदाने विधिज्ञ:
evaṁ tasyāgre pūrvam ardhaṁ vadet gavāṁ dātā vidhivat pūrva-dṛṣṭaḥ | pratibrūyāc cheṣam ardhaṁ dvijātir pratigṛhṇan vai go-pradāne vidhi-jñaḥ ||
(dātā:) yā vai yūyaṁ so ’ham agādyaiva bhāvo yuṣmān dattvā cāham ātma-pradātā |
(pratigrahītā:) manaḥ-śyutā mana evopapannāḥ sandhukṣadhvaṁ saumya-rūpogra-rūpāḥ ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—ഗോദാനവിധി നടത്തുമ്പോൾ ദാതാവ് ആദ്യം ഗ്രാഹകന്റെ ദൃഷ്ടിയിൽ വന്നിട്ട് നിയമപ്രകാരം ആദ്യ അർദ്ധശ്ലോകം ചൊല്ലണം. തുടർന്ന് ഗോദാനവിധിയിൽ നിപുണനായ ദ്വിജഗ്രാഹകൻ ദാനം സ്വീകരിച്ചുകൊണ്ട് ശേഷിച്ച അർദ്ധശ്ലോകം മറുപടിയായി ചൊല്ലണം. ദാതാവ് പറയും—“നിങ്ങൾ എങ്ങനെയോ അങ്ങനെ തന്നെയാണ് ഞാനും; നിങ്ങളിലും എന്നിലും ഭേദമില്ല. ഇന്ന് നിങ്ങളെ ദാനം ചെയ്തുകൊണ്ട് ഞാൻ സത്യത്തിൽ എന്റെ ആത്മാവിനെയേ ദാനം ചെയ്തിരിക്കുന്നു.” ഗ്രാഹകൻ പറയും—“മനസ്സിൽ നിന്നു ജനിച്ചവരും മനസ്സിൽ തന്നെ സ്ഥാപിതരുമായ നിങ്ങള് നിങ്ങളുടെ സൗമ്യവും ഉഗ്രവുമായ രൂപങ്ങൾ ധരിക്കൂ. ദാതാവിന്റെ ഉടമസ്ഥതയിൽ നിന്ന് മാറി ഇപ്പോൾ എന്റെ അധികാരത്തിൽ വന്നിട്ട് ഇഷ്ടഭോഗങ്ങൾ നൽകുകയും എന്നെയും ദാതാവിനെയും—ഇരുവരെയും തൃപ്തിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യൂ.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse frames cow-gift (go-dāna) as a dharmic act requiring correct ritual speech and intention: the donor identifies himself with the gift (“giving you is giving myself”), while the recipient ritually acknowledges the transfer of ownership and invokes the cows’ beneficent power to bring welfare to both parties.
Bhishma instructs on the formal exchange of recitations during go-dāna: first the donor recites a prescribed half-verse upon coming before the recipient; then the Brahmin recipient, while accepting the gift, recites the remaining half-verse as a ritual response completing the transaction.