Shloka 10
Go-dāna-stuti and Ghṛta-Japa
Praise of cow-gift and ghee-centered recitation
ऊर्जस्विन्य ऊर्जमेधाश्न यज्ञे गर्भोडमृतस्य जगतोअसस््य प्रतिष्ठा । क्षिते रोह: प्रवह: शश्व॒देव प्राजापत्या: सर्वमित्यर्थवादा:,(वे मन्त्र इस प्रकार हैं, गोदानके पश्चात् इनके द्वारा प्रार्थना करनी चाहिये--) “गौएँ उत्साहसम्पन्न, बल और बुद्धिसे युक्त, यज्ञमें काम आनेवाले अमृतस्वरूप हविष्यके उत्पत्तिस्थान, इस जगतकी प्रतिष्ठा (आश्रय), पृथ्वीपर बैलोंके द्वारा खेती उपजानेवाली, संसारके अनादि प्रवाहको प्रवृत्त करनेवाली और प्रजापतिकी पुत्री हैं। यह सब गौओंकी प्रशंसा है
bhīṣma uvāca | ūrjasvinyā ūrjamedhāś ca yajñe garbho 'mṛtasya jagato 'sya pratiṣṭhā | kṣite rohaḥ pravaḥ śaśvad eva prājāpatyāḥ sarvam ity arthavādāḥ |
പശുക്കൾ ഉത്സാഹസമ്പന്നരാണ്; അവർക്കു ശക്തിയും വിവേചനബുദ്ധിയും ഉണ്ട്. യാഗത്തിൽ അവരാണ് അമൃതസ്വരൂപമായ ഹവിസ്സിന്റെ ഗർഭം—ഉത്ഭവസ്ഥാനം—കൂടാതെ ഈ ലോകത്തിന്റെ തന്നെ ആധാരം. ഭൂമിയിൽ വൃഷഭങ്ങളുടെ പരിശ്രമത്തിലൂടെ കൃഷിവളർച്ച ഉണ്ടാക്കുന്നു; ലോകജീവിതത്തിന്റെ അനാദി, അവിഛിന്ന പ്രവാഹം നിലനിർത്തുന്നു. അവർ പ്രജാപതിയുടെ പുത്രിമാർ—ഇവയൊക്കെയും പശുവിനെ സ്തുതിക്കുന്ന അർഥവാദപ്രഖ്യാപനങ്ങളാണ്.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse frames the cow as a dharmic support of society and cosmic order: a source of sacrificial offerings, agricultural prosperity, and continuity of life. It also clarifies that such lines function as arthavāda—praise meant to encourage reverence and charitable gifting (go-dāna), rather than a standalone command.
In Anuśāsana Parva’s instruction on gifts and duties, Bhishma describes mantras/praise to be recited after performing go-dāna. He extols the cow’s role in yajña, sustenance, and social stability, linking her to Prajāpati to emphasize sacred status.