Shloka 31
Adhyāya 64: Dāna-prakāra—Suvarṇa, Pānīya-dāna, Ghṛta-dāna, and Upakaraṇa-dāna
Utility Gifts
क्रोशन्त्यो यस्य वै राष्ट्रादू हयन्ते तरसा स्त्रिय: । क्रोशतां पतिपुत्राणां मृतोड्सौ न च जीवति,जिसके राज्यसे रोती-बिलखती स्त्रियोंका बलपूर्वक अपहरण हो जाता हो और उनके पति-पुत्र रोते-पीटते रह जाते हों, वह राजा नहीं, मुर्दा है। अर्थात् वह जीवित रहते हुए मुर्देके समान है
krośantyo yasya vai rāṣṭrād ūhayante tarasā striyaḥ | krośatāṃ pati-putrāṇāṃ mṛto 'sau na ca jīvati ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—ഏത് രാജ്യത്തിൽ കരഞ്ഞുകൊണ്ടും നിലവിളിച്ചുകൊണ്ടും സ്ത്രീകളെ ബലമായി അപഹരിക്കപ്പെടുകയും, അവരുടെ ഭർത്താക്കളും പുത്രന്മാരും വിലപിച്ചു ശേഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നുവോ—അവൻ രാജാവല്ല; മരിച്ചവൻ തന്നേ. ശ്വസിച്ചാലും യഥാർത്ഥത്തിൽ ജീവിക്കുന്നില്ല; കാരണം സംരക്ഷണമെന്നത് രാജധർമ്മത്തിന്റെ പരമ കർത്തവ്യമാണ്.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler’s legitimacy rests on protection: if women are abducted by force within his realm and families are left helpless, he has failed rājadharma. Such a ruler is condemned as ‘dead while living’ because his moral purpose as king has collapsed.
Bhīṣma, instructing on duties of kingship in the Anuśāsana Parva, gives a sharp ethical criterion: a kingdom where women are seized and their husbands and sons can only cry out reflects the ruler’s inability or unwillingness to protect; therefore he is unworthy of the title ‘king’.