Shloka 42
अध्याय ५६ — च्यवन–कुशिकसंवादः
Cyavana–Kuśika Dialogue on Lineage, Conflict, and Transmission
तौ तीक्ष्णाग्रेण सहसा प्रतोदेन प्रतोदितौ । पृष्ठे विद्धौ कटे चैव निर्विकारी तमूहतु:
tau tīkṣṇāgreṇa sahasā pratodena pratoditau | pṛṣṭhe viddhau kaṭe caiva nirvikārī tam ūhatuḥ ||
അതിനിടയിൽ മുനി പെട്ടെന്ന് മൂർച്ചയുള്ള അഗ്രമുള്ള പ്രതോദംകൊണ്ട് അവരെ തള്ളിപ്പായിച്ചു; അവരുടെ പുറവും അരയും വരെ കുത്തേറ്റു. എങ്കിലും അവർ മനസ്സിൽ യാതൊരു വികാരമില്ലാതെ ആ ഭാരം വലിച്ചുകൊണ്ടേയിരുന്നു.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse highlights steadfastness and inner composure (nirvikāratā) even when subjected to pain and injustice, implicitly inviting ethical reflection: true strength is restraint and endurance, while the inflicter’s harshness raises questions of dharma and compassion.
Two beings (described in the dual) are suddenly driven with a sharp-pointed goad; their backs and waists are wounded, yet they continue to pull/bear the load without showing agitation, emphasizing their remarkable forbearance.