Shloka 7
गोमूल्यनिर्णयः — The Determination of Value through the Cow
Nahuṣa–Cyavana Episode
तिस्त्र: क्षत्रियसम्बन्धाद् द्वयोरात्मास्य जायते । हीनव्णसस्तृतीयायां शूद्रा उग्रा इति स्मृति:,क्षत्रियकी क्षत्रिया, वैश्या और शूद्रा--ये तीन भार्याएँ होती हैं। इनमेंसे क्षत्रिया और वैश्याके गर्भसे क्षत्रियके सम्पर्कसे जो पुत्र उत्पन्न होता है, वह क्षत्रिय ही होता है। तीसरी शूद्राके गर्भसे हीन वर्णवाले शूद्र ही उत्पन्न होते हैं; जिनकी उग्र संज्ञा है। ऐसा धर्मशास्त्रका कथन है
tisraḥ kṣatriya-sambandhād dvayor ātmāsya jāyate | hīna-varṇas tṛtīyāyāṁ śūdrā ugrā iti smṛtiḥ ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—ക്ഷത്രിയന് മൂന്ന് തരത്തിലുള്ള ഭാര്യമാർ പറയപ്പെടുന്നു: ക്ഷത്രിയ, വൈശ്യ, ശൂദ്ര. ഇവരിൽ ക്ഷത്രിയയുടെയും വൈശ്യയുടെയും ഗർഭത്തിൽ ക്ഷത്രിയന്റെ സംയോഗത്തിൽ ജനിക്കുന്ന പുത്രൻ ക്ഷത്രിയനായി തന്നെ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ മൂന്നാമത്തെയായ ശൂദ്രയുടെ ഗർഭത്തിൽ ഹീനവർണ്ണ സന്തതി ജനിക്കുന്നു; സ്മൃതിയിൽ അവരെ ‘ഉഗ്ര’ എന്നു വിളിക്കുന്നു.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse presents a Smṛti-based rule about how offspring are classified when a Kṣatriya has wives from different varṇas: sons from Kṣatriya and Vaiśya wives are treated as Kṣatriya, while sons from a Śūdra wife are designated as lower-status and termed ‘Ugra’ in the tradition.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma is instructing Yudhiṣṭhira on dharma and social norms. Here he cites traditional dharma-text categories concerning marriage/union and the resulting social designation of children.